ავტორი: tamaz58

ბროკოლის წარმოების აგროტექნოლოგია

კულტურის ბოტანიკური და აგრობიოლოგიური დახასიათება

ბროკოლი, ანუ სატაცურისებრი კომბოსტო ისე, როგორც ნამდვილი ყვავილოვანი კომბოსტო, ივითარებს თავს მხოლოდ იმ განსხვავებით, რომ თავი მას უფრო ფხვიერი აქვს და იბნევა ცალკე ყლორტებად. ეს უკანასკნელნი ძლიერ წააგვანან სატაცურის ყლორტებს, მხოლოდ იმ განსხვავებით, რომ მათ ბოლოები ყვავილის მსგავსა აქვთ გაფართოებული.

ბროკოლს ახასიათებს გრძელი სავეგეტაციო პერიოდი და ყვავილოვან კომბოსტოსთან შედარებით მეტი ყინვაგამძლეობა.

დამოკიდებულება აგროკლიმატური ფაქტორებისადმი

ბროკოლის მოყვანისთვის ნიადაგის ტენიანობა უნდა იყოს 70%, ჰაერის ტენიანობა — 85%. ყვავილოვან კომბოსტოსთან შედარებით ყინვის და სიცხის ამტანია. მას შეუძლია -4-დან -7°С-ს ყინვას გაუძლოს.

ბროკოლის მოყვანისთვის საუკეთესო ტემპერატურაა 18-დან 22°С -მდე

ბროკოლი სინათლის მოყვარული მცენარეა, ამიტომ მის მოსაყვანად ირჩევენ მზიან ნაკვეთებს.

ქიმიური შემადგენლობა

ბროკოლი შეიცავს დიდი რაოდენობით (A, B1, B2, PP, ჩ, E) ვიტამინებს, მინერალებს და მიკროელემენტებს.

კულტურის ზოგადი დახასიათება

ბროკოლი, მოვლა, მოყვანა

ბროკოლის გავრცელებული ჰიბრიდები

• აგასი F1

ვეგეტაციის ხანგრძლივობა შეადგენს გადარგვიდან 65-75 დღემდე. გამოირჩევა კარგი შენახვისუნარიანობით და დიდხანს ინარჩუნებს სასაქონლო სახეს.

• ლორდი F1

გადარგვიდან მოსავლის აღებამდე ვეგეტაცია გრძელდება 60-65 დღის განმავლობაში. არის მაღალმოსავლიანი.

• მონტერეი F1

საგვიანო ჰიბრიდია ვეგეტაციის პერიოდი გადარგვიდან მოსავლის აღებამდე გრძელდება 170-175 დღე. გამძლეა ბაქტერიოზისადმი.

ადგილი თესლბრუნვაში

ბროკოლის კარგი წინამორბედებია სიმინდი, თავთავიანი, ბაღჩეული პარკოსანი კულტურები.

ბროკოლის წარმოება არ არის რეკომენდებული მინდვრებზე, სადაც წინა წლებში კარტოფილი, ბადრიჯანი, წიწაკა, თამბაქო და პომიდორი იწარმოებოდა. ბროკოლი თავის მინდორს უნდა დაუბრუნდეს 2-3 წლის შემდეგ. თესლბრუნვაში თავსდება პირველ წელს.

ბროკოლისათვის განსაზღვრული ნაკვეთის შერჩევა

ბროკოლის მაღალი მოსავლისა და უხვი თესლის მიღებისათვის უნდა შევარჩიოთ მაღალნაყოფიერი, გაკულტურებული, სწორზედაპირიანი ნიადაგები, რომლებიც მუდმივად უზრუნველყოფილი იქნებიან სარწყავი წყლით.

ბროკოლის წარმოებისათვის საჭირო ნიადაგის მჟავიანობის არე pH 7,0 (6.5)-დან 7,5-მდეა.

იმ შემთხვევაში, თუ ბროკოლის წარმოებისათვის შერჩეულ ფართობზე ნიადაგის არეს რეაქცია აღნიშნულ პარამეტრებზე მეტი ან ნაკლებია, ანუ ნიადაგის ბროკოლის წარმოებისათვის შეუთავსებლად მჟავე, ან პირიქით ტუტე რეაქციისაა, ამ დროს კულტურის დარგვამდე საჭირო იქნება ნიადაგის მჟავიანობის არეს ხელოვნური რეგულირება შესაბამისი ღონისძიებების განხორციელებით.

ნიადაგის მჟავიანობის არეს ხელოვნური რეგულირებისთვის ზუსტი დოზების იდენტიფიცირება საჭიროა განხორციელდეს შესაბამისი ლაბორატორიული ანალიზის შედეგად, შერჩეული მელიორანტის სახეობის, ფორმის და აგრეთვე, მისი ქიმიური და მექანიკური შემადგენლობის გათვალისწინებით.

ნიადაგის ძირითადი დამუშავება

გაზაფხულზე დასარგავად განკუთვნილი ნიადაგი აღმოსავლეთ საქართველოში საჭიროა მოიხნას შემოდგომაზე, 25-30 სმ. სიღრმეზე. ხოლო დასავლეთ საქართველოში კი მოხვნა შესაძლებელია გვიან შემოდგომაზე, ზამთარში, ან გაზაფხულზე.

გაზაფხულზე ხდება მზრალის თესვისწინა დამუშავება. დათესვამდე ტარდება 2 კულტივაცია 10-12 სმ სიღრმეზე, თანმიყოლებული დაფარცხვით.

კარგად გაფხვიერების მიზნით შესაძლებელია ნიადაგს დასჭირდეს დაფრეზვა. ასევე აღსანიშნავია რომ ნიადაგის მულჩირება ხელს უწყობს მოსავლიანობის გაზრდას.

ბროკოლის ზაფხულის ბოლოს გადასარგავად ნიადაგი გადარგვამდე 1-2 თვით ადრე უნდა მომზადდეს.

ნიადაგის დარგვისწინა და შემდგომი დამუშავება

გაზაფხულზე ნიადაგის დარგვისწინა დამუშავება სხვადასხვანაირია. ნიადაგურ-კლიმატური პირობების და ძირითადი მოხვნის ჩატარების პერიოდის მიხედვით, გაზაფხულზე ან მარტო დაფარცხვა იქნება საკმარისი, ან ღრმა კულტივაციან ან გადახვნა, თანმიყოლებული დაფარცხვით.

გაზაფხულზე მზრალის დაგვისწინა დამუშავება დამოკიდებულია აგრეთვე სასუქის სახეობაზე და შეტანის დროზე. ჭარბტენიან რაიონებში და მსუბუქი ტიპის ნიადაგებზე ნაკელის შეტანა და ჩახვნა წარმოებს გაზაფხულზე.

თუ მსუბუქ ნიადაგზე ნაკელის შეტანა შემოდგომაზე განხორციელდა, ამ შემთხვევაში გაზაფხულზე ტარდება ღრმა კულტივაცია, ან გადახვნა ფრთამოხსნილი გუთნებით.

დაწიდულ ქვეთიხნარ ნიადაგებზე ნაკელის შემოდგომაზე შეტანისა და ჩახვნისას (ტენიანი გაზაფხულის პირობებში) ტარდება ფართობების გადახვნა. არასაკმარისი ტენიანობის პირობებში მზრალის გადახვნა არ წარმოებს, არამედ ხდება ღრმად გაფხვიერება კულტივატორებით, 10-12 სმ სიღრმეზე.

უშუალოდ ვეგეტაციის პერიოდში კი ბროკოლისათვის ნიადაგის დამუშავების მიზანს შეადგენს ნიადაგის მუდამ ფხვიერი და სარეველებისაგან სუფთა მდგომარეობაში შენარჩუნება.

თესვა-რგვა

ჩითილის წარმოება. ბროკოლი ძირითადად ჩითილის მეთოდით მოიყვანება. ჩითილების გამოსაყვანად წარმატებით გამოიყენება საჩითილე კასეტები და სპეციალურად მომზადებული საკვები სუბსტრატი.

საჩითილედ თესლი ღია გრუნტში გადარგვამდე 35-50 დღით ადრე ითესება. ჩითილების გამოყვანის ოპტიმალური პირობებია: აღმოცენებისთვის 18-200C, ხოლო ზრდა-განვითარებისთვის – 14-180C.

ჩითილების მორწყვა პერიოდულად წარმოებს, საჭიროების მიხედვით.

კვების არე. ჰექტარზე დასარგავად საჭირო ჩითილის რაოდენობა დამოკიდებულია მოყვანის ვადებზე, სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობაზე, საკვებ არესა და ჰიბრიდების ზრდის სიძლიერეზე. გავრცელებულია ზოლებრივი დარგვა 70+50X22-35 სმ. ანუ ზოლებს შორის 70 სმ, ზოლში მწკრივებს შორის 50 სმ. და მწკრივში მცენარეებს შორის 22-35 სმ. დარგვის ეს წესი ზრდის მოსავლიანობას და წარმოების ეფექტიანობას.

მცენარეთა რაოდენობა ჯიშების მიხედვით შეადგენს 50-90 ათასს, 1 ჰა-ზე.

გამორგვა. გადარგვის შემდეგ ხშირია ჩითილების დანაკარგები – ზოგიერთი გადარგული ჩითილი ხმება და იღუპება. შესაბამისად, აუცილებელია გაცდენილი ადგილების შევსება ახალი ჩითილებით, დარგვიდან 5-10 დღის შემდეგ. ამ მიზნით, აუცილებელია მაგრად გვქონდეს შენახული ჩითილები.

ნიადაგის განოყიერება და მცენარის კვება

ბროკოლის ნაკვეთში შესატანი მინერალური ელემენტების ზუსტი დოზების დადგენა საჭიროა ნიადაგის აგროქიმიური ანალიზის შედეგების მიხედვით.

საორიენტაციოდ, 1 ჰა-ზე 20 ტონა მოსავლის მისაღებად საჭიროა ნაკვეთში შეტანილი იქნას:

• აზოტი N – 396 კგ. (სუფთა ნივთიერება);

• ფოსფორი P – 160 კგ.(სუფთა ნივთიერება);

• კალიუმი K – 480 კგ. (სუფთა ნივთიერება);

მინერალური სასუქების შეტანის ოპტიმალური პერიოდები:

• აზოტი N — ვეგეტაციის პერიოდში რამდენიმეჯერ შეტანა, გამოკვების სახით;

• ფოსფორი P — 2/3 მზრალად მოხვნის წინ, დანარჩენი გამოკვების სახით, ვეგეტაციისას;

• კალიუმი K — 2/3 მზრალად მოხვნის წინ, დანარჩენი გამოკვების სახით, ვეგეტაციისას.

თუ მზრალად მოხვნის წინ, 1 ჰა-ზე 40 ტონა გადამწვარ ნაკელს შევიტანთ, მინერალური სასუქების დოზები შემცირდება და საჭირო იქნება: აზოტი 196კგ, ფოსფორი 60კგ, კალიუმი 240 კგ. (სუფთა ნივთიერებები).

ნათესის მოვლა. ვეგეტაციის განმავლობაში აუცილებელია, რომ ბროკოლის ნიადაგი მუდმივად ფხვიერ მდგომარეობაში იმყოფებოდეს და ფართობში არ გაჩნდეს სარეველები. ამისათვის, უშუალოდ ნაკვეთში არსებული საჭიროებების შესაბამისად, საჭიროა ნიადაგის სისტემატური გაფხვიერება და სარეველების მოცილება.

მორწყვა

მორწყვის ჯერადობა და ნორმები დამოკიდებულია ნიადაგის ტენიანობის მაჩვენებელსა და მცენარის განვითარების ცალკეულ ფაზებზე.

ბროკოლის ტენით უზრუნველყოფის საორიენტაციო ნორმებია:

• ჯერადობა: 5-10 და მეტი;

• თითოეული მორწყვის საორიენტაციო ნორმა 1 ჰა-ზე: 350-400 მ3;

• ტენზე მოთხოვნის მაქსიმუმი: გაღივების, აღმოცენების, ყვავილობის, გადარგვის და თავების ზრდა-ფორმირების ფაზები;

• მორწყვის მეთოდი: დაწვიმების, წვეთოვანი ან კვლებში მიშვების მეთოდით.

აღსანიშნავია რომ ცხელ ამინდებში მაღალეფექტურია გამაგრილებელი დაწვიმებით მორწყვა.

მოსავლის აღება-შენახვა

ბროკოლის მოსავლის აღება შერჩევით ხდება, როცა თავები სასურველ სიდიდეს მიაღწევს. ბროკოლი უნდა ინახებოდეს 00C ტემპერატურაზე 98-100% ფარდობითი ტენიანობის პირობებში. ამგვარ პირობებში ბროკოლი 2-3 კვირა შეიძლება იქნას შენახული.

თუ შეუძლებელია შენახვის, ან ტრანსპორტირების დროს რეკომენდირებული ტემპერატურის ან ფარდობითი ტენიანობის უზრუნველყოფა, გამოყენებული უნდა იქნეს ყინული შეფუთვაში. თუ ტემპერატურის უზრუნველყოფა შესაძლებელია, ყინული არ არის აუცილებელი.

კულტურის წარმოების აგროტექნოლოგიური რუკა
ფართობი 1ჰა; დაგეგმილი მოსავალი 25 ტ.

ბროკოლი, მოვლა, მოყვანა

შენიშვნა: *მოცემულია მორწყვის საორიენტაციო ჯერადობა.**ფასები ცვლადია, შესაბამისად ცხრილში ისინი ჩაანაცვლეთ, თქვენთვის მიმდინარე პერიოდის ფასებით.

შემდგენლები

ნინო კელენჯერიძე – სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიური დოქტორი;
ანდრო ხეთერელი – აგროეკოლოგიის მაგისტრი.

წყრო: აგროკავკასია

ჩა­ის მცე­ნა­რის გამ­რავ­ლე­ბის, გა­შე­ნე­ბი­სა და მოვ­ლა-მოყ­ვა­ნის ტექ­ნო­ლო­გია

 

ჩა­ის მცე­ნა­რე მრავლ­დე­ბა თეს­ლით და ვე­გე­ტა­ტი­ურ­ად (კალ­მე­ბის და­ფეს­ვი­ან­ებ­ით და გა­დაწ­ვე­ნით). გამ­რავ­ლე­ბის ამ ორ წესს აქვს თა­ვი­სი და­დე­ბი­თი და უარ­ყო­ფი­თი მხა­რე­ე­ბი.

ჩა­ის მცე­ნა­რის თეს­ლით გამ­რავ­ლე­ბის და­დე­ბი­თი მხა­რე­ებ­ია: თეს­ლნერ­გი გა­რე­მოს არ­ახ­ელ­საყ­რელ პი­რო­ბებს უკ­ეთ ეგ­უ­ე­ბა, ვიდ­რე ვე­გე­ტა­ცი­ურ­ად გამ­რავ­ლე­ბით მი­ღე­ბუ­ლი მცე­ნა­რე, შრო­მის ნაკ­ლე­ბი ხარ­ჯი და სარ­გა­ვი მა­სა­ლის სი­ია­ფე. დე­და მცე­ნა­რის მავნებელ-დაავადებათა შემ­დგომ თა­ობ­ა­ზე გა­და­ცე­მის სა­შიშ­რო­ე­ბა ნაკ­ლე­ბია.

თეს­ლით გამ­რავ­ლე­ბის უარ­ყო­ფი­თი მხა­რეა თეს­ლნერ­გე­ბის არ­ა­ერ­თგვა­როვ­ნე­ბა და პლან­ტა­ცი­ის სიჭ­რე­ლე. ნერ­გე­ბის ნე­ლი ტემ­პით ზრდა და ყვა­ვი­ლო­ბი­სა­კენ მიდ­რე­კი­ლე­ბა.

ვე­გე­ტა­ცი­უ­რი გამ­რავ­ლე­ბის და­დე­ბი­თი მხა­რე­ებ­ია: ერ­თგვა­რო­ვა­ნი შედ­გე­ნი­ლო­ბის პლან­ტა­ცი­ის მი­ღე­ბა, მოვ­ლი­თ სა­მუ­შა­ო­თა მე­ქა­ნი­ზა­ცი­ის სი­ად­ვი­ლე, სა­ინ­ტე­რე­სო ფორ­მე­ბის შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბა.

ვე­გე­ტა­ტი­უ­რი გამ­რავ­ლე­ბის უარ­ყო­ფი­თი მხა­რე­ებ­ია: აგ­რო­ტექ­ნი­კის სირ­თუ­ლე, ახ­ა­ლი თა­ობ­ის­ად­მი მავნებელ-დაავადებათა გა­და­ცე­მის სა­შიშ­რო­ე­ბა.

ჩა­ის პლან­ტა­ცი­ის თეს­ლით გა­შე­ნე­ბი­სას მიმართავენ ორ ხერხს:

  1. რო­დე­საც სარ­გა­ვი მა­სა­ლა გა­მო­ყავთ სპე­ცი­ალ­ურ სა­ნერ­გე­ში თეს­ლის თეს­ვი­სა და მიღებული ნა­თე­სა­რე­ბის გაზრ­­­დის გზით;
  2. რო­დე­საც პლან­ტა­ცი­ებს აშ­ენ­ებ­ენ წი­ნას­წარ, სა­თა­ნა­დოდ მომ­ზა­დე­ბულ ნაკ­ვე­თებ­ზე, თეს­ლის უშ­უ­ალ­ოდ მუდ­­­მივ ად­გილ­ზე ჩათეს­ვით.

იმ­ის­ათ­ვის, რომ მი­ვი­ღოთ მა­ღალ­მო­სავ­ლი­ა­ნი, სრულ­ფა­სო­ვა­ნი ჩა­ის ფოთლის საკრეფი პლან­ტა­ცი­ე­ბი, სა­ჭი­როა გვქონ­დეს მა­ღალ­ხა­რის­ხო­ვა­ნი ელ­იტ­უ­რი ჩა­ის თეს­ლი (ელ­ი­ტა-ჯი­ში­სათ­ვის სა­უკ­ეთ­ე­სო). ას­ე­თი თეს­ლის მი­ღე­ბა კი შე­საძ­ლე­ბე­ლია მხო­ლოდ ამ მიზ­ნით სპე­ცი­ალ­ურ­ად გა­შე­ნე­ბულ სა­თეს­ლე პლან­ტა­ცი­ებ­იდ­ან. თესლს პირ­ველ რიგ­ში, სე­ლექ­ცი­უ­რი ჩა­ის სა­თეს­ლე და სა­ფოთ­ლე პლან­ტა­ცი­ებ­ში ამ­ზა­დე­ბენ.

ჩა­ის სა­თეს­ლე პლან­ტა­ცი­ებ­ის გა­სა­შე­ნებ­ლად უმ­ჯო­ბე­სია ქა­რი­სა­გან და­ცუ­ლი ჩრდი­ლო-და­სავ­ლე­თი და და­სავ­ლე­თი ექს­პო­ზი­ცი­ის, მცი­რედ და­ქა­ნე­ბუ­ლი ად­გი­ლე­ბი. და­გეგ­მვის დროს მან­ძი­ლი მწკრი­ვებს შო­რის – 3, ხო­ლო მცე­ნა­რე­თა შო­რის მწკრივ­ში 1 მეტ­რი უნ­და იყ­ოს. თეს­ვა უმ­ჯო­ბე­სია გა­ზაფ­ხულ­ზე, ბუ­დობ­რი­ვი წე­სით. თეს­ლის აღება-დამ­ზა­დე­ბა შე­იძ­ლე­ბა ექვ­სი და მე­ტი წლის პლან­ტა­ცი­ებ­იდან. პირ­ველ რიგ­ში, კრე­ფის დაწ­ყე­ბი­სას ყვე­ლა ჩა­მოც­ვე­ნი­ლი, გა­ნუ­ვი­თა­რე­ბე­ლი და ცა­რი­ე­ლი თეს­ლი­სა­გან ფარ­თო­ბი უნ­და გან­თა­ვი­სუფლ­დეს და შემ­დგომ შე­იძ­ლე­ბა თეს­ლის დამ­ზა­დე­ბა.

ჩა­ის თეს­ლი მწიფ­დე­ბა გა­ნა­ყო­ფი­ერ­ებ­იდ­ან ერ­თი წლის შემ­დეგ და ეს პე­რი­ო­დი ორ თვეს გრძელ­დე­ბა, შე­სა­ბა­მი­სად, თეს­ლის დამ­ზა­დე­ბაც სხვა­დას­ხვა დროს ხდე­ბა. ჩი­ნუ­რი ჩა­ის თეს­ლის და­სამ­ზა­დებ­ლად სა­უკ­ეთ­ე­სო დროა: პირ­ვე­ლი კრე­ფი­სათ­ვის 15 ოქ­ტომ­ბრი­დან 1 ნო­ემ­ბრამ­დე, მე­ო­რე კრე­ფა კი იწ­ყე­ბა 1 ნო­ემ­ბრი­დან 20 ნო­ემ­ბრამ­დე. ჩა­ის თეს­ლის შეგ­რო­ვე­ბის სა­უკ­ეთ­ე­სო ხერ­ხია კრე­ფა ბუჩ­ქე­ბი­დან.

ჩა­ის თეს­ლით გამ­რავ­ლე­ბა გავრ­ცე­ლე­ბუ­ლი მე­თო­დია. იგი იძ­ლე­ვა სა­შუ­ალ­ებ­ას, მოკ­ლე დრო­ში მი­ღე­ბუ­ლი იქ­ნას დი­დი რა­ოდ­ენ­ობ­ით ჩა­ის ნა­თე­სა­რე­ბი, არ მო­ით­ხოვს რთულ აგ­რო­ტექ­ნი­კურ ღო­ნის­ძი­ებ­ებს.

თეს­ლით გამ­რავ­ლე­ბას აქვს ნაკ­ლო­ვა­ნი მხა­რე­ებ­იც: თეს­ლი­დან აღ­მო­ცე­ნე­ბუ­ლი ჩაი და­თიშ­ვის გა­მო არ­ა­ერ­თგვა­რო­ვა­ნია, მცე­ნა­რე ნე­ლა იზრ­დე­ბა და მე­ტი მიდ­რე­კი­ლე­ბა აქვს გე­ნე­რა­ცი­უ­ლი განვითარებისაკენ.

თეს­ლით გამ­რავ­ლე­ბუ­ლი პლან­ტა­ცია არაერთგვა­რო­ვა­ნია და დუ­ყე­ბით თა­ნაბ­რად შე­მოს­ვლა არ ხდე­ბა, არც მი­ღე­ბული პრო­დუქ­ცი­ის ხა­რის­ხია ერთნაირი. შე­და­რე­ბით გა­თა­­ნაბ­რე­ბუ­ლი მა­სა­ლა შე­იძ­ლე­ბა მი­ვი­ღოთ მცე­ნა­რე­თა გა­მოზრ­დით სა­ნერ­გე­ში, სა­დაც მორ­ფო­ლო­გი­უ­რი და სხვა ნი­შან-თვი­სე­ბე­ბის მი­ხედ­ვით არ­ჩე­ვენ თეს­ლნერ­გებს, თუმ­ცა ამ დრო­საც ძნე­ლია, წი­ნას­წარ გან­ვსაზ­ღვროთ მა­თი გვალ­ვა და ყინ­ვა­გამ­ძლე­ო­ბა, პრო­დუქ­ტი­ულ­ო­ბა და სხვა.

ჩა­ის თეს­ლის დამზადება და შე­ნახ­ვა. ჩა­ის სა­თეს­ლე პლან­ტა­ცი­იდ­ან თეს­ლის კრე­ფა იწ­ყე­ბა გაშენებიდან მე­ხუ­თე-მე­ექვ­სე წელს. პირ­ველ რიგ­ში თეს­ლი მწიფ­დე­ბა სამ­ხრეთ და აღ­მო­სავ­ლეთის ექსპოზიციის ფერ­დო­ბებ­ზე. კრე­ფა იწ­ყე­ბა 15 ოქ­ტომ­ბრი­დან და გრძელდება დე­კემ­ბრის შუა რიც­ხვებ­ამდე. მცენარის თეს­ლი საკ­რე­ფად მზად არ­ის მა­შინ, რო­დე­საც ბუჩ­ქზე ნა­ყო­ფის კო­ლო­ფე­ბის 2-3% დამ­სკ­და­რია. შეგ­რო­ვილ თესლს ყრი­ან ტომ­რებ­ში ან ყუ­თებ­ში, უკ­ე­თ­ებ­ენ სა­თა­ნა­დო ეტ­იკ­ეტ­ებს, კრე­ფის ად­გი­ლის, დრო­ი­სა და ჯი­შის აღ­ნიშ­ვნით და გა­და­აქვთ ფარ­დუ­ლებ­ში გა­საშ­რო­ბათ. გაწ­მენ­დილ­სა და ჩრდილ­ში გამ­შრალ თესლს, რომ­ლის ტე­ნი­ან­ო­ბა 25-35% ფარ­გლებ­ში უნ­და იყ­ოს, ატა­რებენ დამხარისხებელ ბარაბანში და 12 მმ-იან საცრებში. თეს­­ლი, რომ­ლის დი­ამ­ეტ­რი 12 მმ-ზე ნაკ­ლე­ბია, და­სა­თე­სად არ იყენებენ.

ჩა­ის თეს­ლი სა­ჭი­რო­ებს აღ­ებ­ის შემ­დგომ სტრატიფი­კა­ციის ანუ დამ­წი­ფე­ბის პე­რი­ოდს. ეს დრო მან უნ­და გა­ი­არ­ოს ან შე­მოდ­გო­მა­ზე მუდ­მივ ად­გილ­ზე თეს­ვი­სას, ან სა­თა­ნა­დო პი­რო­ბებ­ში შე­ნახ­ვი­სას.

ჩა­ის თეს­ლი აღ­მო­ცე­ნე­ბის შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბის ხან­მოკ­ლე (7-8 თვე) უნ­არ­ით ხა­სი­ათ­დე­ბა. იმ შემ­თხვე­ვა­ში, თუ თეს­ვა გათ­ვა­­ლის­წი­ნე­ბუ­ლია შე­მოდ­გო­მა-ზამ­თრის პე­რი­ოდ­ში, თე­ს­ლს ტომ­რე­ბით ან ყუ­თე­ბით დრო­ებ­ით ინ­ახ­ავ­ენ და­ხუ­რულ შე­ნო­ბა­ში, სა­დაც ტერ­მპე­რა­ტუ­რა უნ­და იყ­ოს 2-10 გრა­­დუ­სის ფარ­გლებ­ში. თუ პლან­ტა­ცი­ის გა­შე­ნე­ბა თეს­ლის თეს­ვით გან­პი­რო­ბე­ბუ­ლია გა­ზაფ­ხულ­ზე, მა­შინ თეს­ლი სა­ჭი­რო­ებს ხან­გრძლივ შე­ნახ­ვას სპე­ცი­ალ­ურ ტრან­შე­ებ­ში.

ვე­გე­ტა­­­რი გამ­რავ­ლე­ბის ხერ­ხე­ბი. სა­ქარ­თვე­ლო­ში ჩა­ის მცე­ნა­რის ვე­გე­ტა­ტი­უ­რი გამ­რავ­ლე­ბის ხერ­ხე­ბის გა­მოც­და ჩა­ის კულ­ტუ­რის და­ნერ­გვას­თან ერ­თად და­იწ­ყო. ჩა­ის ამ­რავ­ლე­ბენ გე­ნე­რა­ცი­ულ­ად (თეს­ლით) და ვე­გე­ტა­ტი­ურ­ად (კალ­მე­ბით, გა­დაწ­ვე­ნით და სხვა). გამ­რავ­ლე­ბის ყო­ველ ხერხს აქვს როგორც დადებითი ისე უარყოფითი მხა­რე.

პირ­ვე­ლი მეც­ნი­ერ­ულ­ად გა­მარ­თუ­ლი ცდე­ბი ჩა­ის მცე­ნა­რის ვე­გე­ტა­ტი­უ­რი გამ­რავ­ლე­ბის სა­კით­ხებ­ზე, ჩა­ატ­ა­რა აკ­ად. ტ. კვა­რაც­ხე­ლი­ამ. ჩა­ის მცე­ნა­რის ვე­გე­ტა­ტი­უ­რი გამ­რავ­­ლე­ბის, კერ­ძოდ და­კალ­მე­ბის სა­კით­ხებს სხვა­დას­ხვა დროს სწავ­ლობ­დნენ ქ. ბახ­ტა­ძე, შ. ზალ­დას­ტა­ნიშ­ვი­ლი, მ. კო­­­ლე­­ლიშ­ვი­ლი, ს. ფირ­ცხა­ლა­იშ­ვი­ლი, ვ. კუ­ტუ­ბი­ძე და სხ­ვები.

:ჩა­ის მცე­ნა­რის ვე­გე­ტა­ტი­უ­რი გამ­რავ­ლე­ბის ხერ­ხე­ბი­დან ყვე­ლა­ზე სრუ­ლ­­­ყო­ფი­ლად და­მუ­შა­ვე­ბუ­ლი და პრაქ­ტი­კუ­ლი მნიშ­ვნე­ლო­ბა აქვს კალ­მით გამ­რავ­ლე­ბას. კა­ლა­მი ჩა­ის ბუჩ­ქის ტო­ტის, ყლორ­ტისა და ფეს­ვის ამ­ონ­აყ­რისგან მოჭ­რი­ლი ნა­წი­ლია, რო­მელ­საც რგა­ვენ გრუნ­ტში და­სა­ფეს­ვი­ან­ებ­ლად და და­მო­უკ­იდ­ებ­ელი მცე­ნა­რის მი­სა­ღე­ბად.

კალ­მის და­ფეს­ვი­ან­ებ­ის ხა­რის­ხი შე­იძ­ლე­ბა იყ­ოს სხვა­დას­­ხვა, რაც და­მო­კი­დე­ბუ­ლია კალ­მე­ბის დიამეტრზე, სიგრ­­­­ძე­ზე და იმ ტო­ტე­ბის ხნო­ვა­ნე­ბა­ზე, სა­იდ­ან­აც აღ­ებ­ულ­ია ის­ი­­ნი.

სა­უკ­ეთ­ე­სო კალ­მებს ვღე­ბუ­ლობთ ახ­ალ­გაზრ­და ყლორ­ტე­ბი­დან, რომ­ლებ­საც 2-3 ფო­თო­ლი და კვირ­ტი აქვს. გა­რე­მო ფაქ­ტო­რე­ბი­დან კალ­მე­ბის და­ფეს­ვი­ან­ებ­ა­ზე დიდ გავ­ლე­ნას ახ­დენს ნი­ად­აგ­ობ­რი­ვი პი­რო­ბე­ბი. სა­უკ­ეთ­ე­სო ხა­რის­ხის კალ­მე­ბიც კი, თუ ის­ი­ნი შეუფერებელ ნი­ად­აგ­ში და­ირ­­­გვე­ბა, სასურველ შე­დეგს ვერ მოგვ­ცემს.

მცე­ნა­რის მემ­კვიდ­რუ­ლი ნიშ­ან-თვისებების შე­სა­ნარ­ჩუ­ნებ­ლად და სარ­გა­ვი მა­სა­ლის დაჩ­ქა­რე­ბუ­ლი წესით მი­ღე­ბი­სათ­ვის დიდ მნიშ­ვნე­ლო­ბას ან­იჭ­ებ­ენ ვე­გე­ტა­ტი­ურ გამ­რავ­ლე­ბას მწვა­ნე კალ­მე­ბის და­ფეს­ვი­ან­ებ­ით. სა­ამ­ის­ოდ სა­ქარ­თვე­ლო­ში შექ­მნი­ლია სპე­ცი­ალ­უ­რი სა­ნერ­გე­ე­ბი. ნისლ­წარ­მომ­ქმნელ და­ნად­გა­რებ­ში ჩა­ის მწვა­ნე კალ­მე­ბის და­ფეს­ვი­ან­ებ­ამ 96-100 პრო­ცენტს მი­აღ­წია. სტან­დარ­ტუ­ლი ნერ­გე­ბის გა­მო­სავ­ლი­ან­ო­ბამ 80-85 პრო­ცენტს. 1-1,5 წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში შე­საძ­ლე­ბე­ლი გახ­და პო­ლი­ეთ­ილ­ენ­ის პარკებში სტან­­­დარ­ტუ­ლი ნერ­გე­ბის მი­წის კო­მით გა­მოყ­ვა­ნა, რო­მელ­თა მუდ­მივ ად­გილ­ზე გა­დარ­გვის შემ­თხვე­ვა­ში გა­ხა­რე­ბა 100% უახ­ლოვ­დე­ბა,  რაც გა­მო­რიც­ხავს ას­ე­თი პლან­ტა­ცი­ებ­ის მეჩ­ხე­რი­ან­ო­ბას.

:  ვე­გე­ტა­ტი­უ­რი გამ­რავ­ლე­ბის ხერ­ხე­ბი­დან ყვე­ლა­ზე იო­ლი და მი­საწვ­დო­მია გა­დაწ­ვე­ნით გამ­რავ­ლე­ბა. ეს მე­თო­დე­ბია: მი­წის უბ­რა­ლო შე­მოყ­რა, უბ­რა­ლო გა­დაწ­ვე­ნა, ჰო­რი­ზონ­ტა­ლუ­რი ან რა­დი­ალ­უ­რი გა­დაწ­ვე­ნა და სხვა

:  ვე­გე­ტა­ცი­ის დაწ­ყე­ბი­სას ჩა­ის ბუჩქს გა­დაჭ­რი­ან 3-4 სმ-ის სი­მაღ­ლე­ზე ნი­ად­აგ­ის ზე­და­პი­რი­დან. რო­დე­საც ამ­ონ­აყ­ა­რი ყლორ­­ტე­ბი მი­აღ­წევს 15-20 სმ სი­მაღ­ლეს, მათ შე­მო­აყ­რი­ან სტ­რუქ­­­­ტუ­რულ, ნა­ყო­ფი­ერ, ფხვი­ერ, ტე­ნი­ან მი­წას.

ყლორ­ტებს ზრდას­თან ერ­თად შემოაყ­რი­ან ნი­ად­აგს. ასე იმ­ე­ორ­ებ­ენ 2-3-ჯერ, ვიდ­რე შე­მოყ­რი­ლი კო­ნუ­სის სი­მაღ­ლე 30-40, ფუ­ძის დი­ამ­ეტ­რი კი 50-60 სმ-ს არ მი­აღ­წევს. სა­მი თვის შემ­დეგ მი­წა­შე­მოყ­რილ ყლორ­ტებს უღ­ვივ­დე­ბათ ფე­ს­ვ­­თა სის­ტე­მა.

შე­მოდ­გო­მა­ზე და­ფეს­ვი­ან­ებ­ულ ყლორ­ტებს ირ­გვლივ მი­წას აც­ლი­ან, ყლორ­ტებს დე­და­ბუჩქს აც­ილ­ებ­ენ, მი­ღე­ბულ მცე­­ნა­რე­ები უკ­ეთ­ე­სი და­ფეს­ვი­ან­ებ­ის მიზ­ნით გადააქვთ და რგა­ვენ სა­ნერ­გე­ებ­ში.

  :  ყლორ­ტე­ბი უკ­ეთ­ეს­ად ფეს­ვი­ან­დე­ბა, რო­დე­საც ბუჩ­ქი­დან რკა­ლი­სე­ბუ­რად გა­და­ღუ­ნა­ვენ და ნი­ად­აგ­ში ამ­აგ­რე­ბენ. სა­ამ­ის­ოდ ყლორ­ტი უნ­და იყ­ოს 50-60 სმ-ის სიგრ­ძი­ს, რა­საც იგი ერთ სა­ვე­გე­ტა­ციო პე­რი­ოდში აღ­წევს.

შე­მოდ­გო­მა­ზე ყო­ვე­ლი გა­დაწ­ვე­ნი­ლი ტო­ტი მრა­ვალ და­ფეს­ვი­ან­ებ­ულ ახ­ალ ყლორტს გვაძ­ლევს, მათ აშ­ორ­ებ­ენ დე­­­­და ტო­ტის ფუ­ძეს­თან და რგა­ვენ მუდ­მივ ად­გი­ლას.

გამ­რავ­ლე­ბის ეს ხერ­ხი მე­ტად ხელ­საყ­რე­ლია ჩა­ის პლან­­­­­ტაციებში მეჩხერიანობის აღმოფხვრის მიზნით, შპა­ლერების შესავსებად.

რეზო ჯაბნიძე,

სსმმ აკადემიის აკადემიკოსი

წყარო: ჟურნალი აგრარული საქართველო

მეტეოროლოგიური ელემენტები და მათი გავლენა მცენარეთა ზრდა-განვითარებაზე

 

ატმოსფეროს მდგომარეობას განსაზღვრავს ტემპერატურა, ჰაერის ტენიანობა და წნევა, ქარის მიმართულება და სიჩქარე, ღრუბლიანობა, ნალექები, მზის რადიაციის ინტენსივობა, ნიადაგის ტემპერატურა და ტენი, ატმოსფეროს გამჭვირვალობა და სხვ.

ჰაერის წნევა – ატმოსფეროს ერთ-ერთი ძირითადი მახასიათებელია. ეს არის ძალა, რომელიც აწვება ჰაერის სვეტს მიწის ზედაპირიდან_ატმოსფეროს ზედა საზღვრამდე, გამოისახება მილიმეტრებში ან პასკალებში. ჰაერის წნევის გასაზომად იყენებენ ბარომეტრ ანეროიდს.

მზის რადიაცია ენერგიის ერთ-ერთი ძირითადი წყაროა. იგი შედგება 0,2-24 მკმ სიგრძის ელექტრომაგნიტური ტალღებისაგან.

მცენარისათვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ფოტოსინთეზური აქტივობის ენერგიას, ანუ მზის რადიაციის იმ სპექტრს, რომელიც  ფოტოსინთეზის პროცესში იხარჯება. მისი ინტენსივობა მოქმედებს მცენარის ქიმიურ შედგენილობასა და სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მოსავლიანობის ხარისხზე. მაგ, შაქრის ჭარხლის და ყურძნის შაქრიანობა დამოკიდებულია მზიანი დღეების რაოდენობაზე. მზის რადიაციის გასაზომად იყენებენ აქტინომეტრულ ხელსაწყოებს (აქტინომეტრი, პრანომეტრი, ალბედომეტრი და სხვ.).

ჰაერის ტემპერატურა ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მეტეოროლოგიური ელემენტია, რომელიც მცენარის ზრდა-განვითარებას განსაზღვრავს. მზის სხივური ენერგიის ნაწილი ხმარდება ჰაერის გათბობას, მცენარის მიერ წყლის აორთქლებას, ნაწილი კი გადაეცემა ნიადაგის ღრმა ფენებს.

მცენარეებში ყველა ფიზიოლოგიური პროცესი გარკვეულ ტემპერატურაზე მიმდინარეობს. აღინიშნება მცენარის სუნთქვის ქვედა ზღვარი (0°C), ინტენსიური სუნთქვა (36-40C°) და სუნთქვის ტემპერატურის მაქსიმუმი (50C°), რომლის ზევით მცენარე წყვეტს სასიცოცხლო პროცესს. ნიადაგის ტემპერატურა მნიშვნელოვანი ფაქტორია, რომელიც მოქმედებს მცენარის ზრდა-განვითარებაზე. ნიადაგის ტემპერატურის გასაზომად გამოიყენებენ ვერცხლისწყლიან თერმომეტრებს.

სოფლის მეურნეობაში მომუშავე სპეციალისტებისათვის ძალზე მნიშვნელოვანია ნიადაგის ტემპერატურის რეგულირების საკითხი, რათა შეძლონ მცენარის განვითარებისათვის ოპტიმალური პირობების შექმნა. მაგალითად, ნიადაგის გაფხვიერება ამცირებს ნიადაგის ტემპერატურას, ნათესების მოსწორება, პირიქით_ადიდებს ტემპერატურას 1-2%-ით.

ნიადაგის ტემპერატურის დარეგულირება შეიძლება აგრეთვე მულჩირებით (ნიადაგის ზედაპრის დაფარვა ტორფით, მოჭრილი ჩალით და სხვ.).

ჰაერის ტენიანობა დიდ გავლენას ახდენს მცენარის ზრდა-განვითარებაზე. ჰაერის ტენიანობის შემცირებისას და ტემპერატურის მომატებისას იზრდება შაქრიანობა, ხორბლოვნებში ცილების შემცველობა და სხვ. მაგრამ ამ დროს იზრდება წყლის აორთქლების პროცესიც, ნიადაგი სწრაფად გამოშრება, რასაც მივყავართ მოსავლიანობის შემცირებამდე.

ჰაერის ტენიანობა მოქმედებს აგრეთვე მრავალი მავნებელ-დაავადების გავრცელებაზე.

ნიადაგის ტენიანობის ძირითად წყაროს ატმოსფერული ნალექები წარმოადგენენ. ამიტომ, მათი განაწილება რეგიონების მიხედვით განაპირობებს მცენარის ტენით უზრუნველყოფის ხარისხს.

მცენარის ტენით უზრუნველყოფა დამოკიდებულია არამარტო ნალექების რაოდენობაზე, არამედ ზედაპირის საფარზე და თვისებებზე, რომელზეც იგი მოდის. მცენარეული საფარი საკმაო რაოდენობით აკავებს მოსული წვიმის სახით ატმოსფერულ ნალექებს, რომელიც იცვლება მისი სიხშირის მიხედვით. ძალიან ხშირი ნარგავები აკავებენ მეტი რაოდენობით ნალექებს.

თოვლის საბურველი წარმოადგენს ნიადაგში ტენის მარაგს და იქცევა მცენარეების წყლით მომარაგების წყაროდ. ნიადაგში ტენის მარაგი დამოკიდებულია ნიადაგის სტრუქტურაზე, ტენის შეთვისება_გამტარიანობაზე, აერაციაზე, ტენტევადობაზე.

სოფლის მეურნეობის წარმოებისათვის ძირითადი მნიშვნელობა აქვს, მხოლოდ ნიადაგის ტენის იმ ნაწილს, რომელიც მისაწვდომია სასოფლო-სამეურნეო კულტურებისათვის და უზრუნველყოფს მოსავლის ფორმირებას, რომელსაც პროდუქტიულ ტენს უწოდებენ.

მცენარეებისათვის ნიადაგში არსებული ტენის მარაგი ზოგჯერ არ არის მისაწვდომი. ამ დროს გარკვეული ნაწილი შეკავებულია ნიადაგის ნაწილაკების მიერ ისე, რომ იგი აღემატება მცენარის მიერ ფესვთა შეწოვის ძალას და ამიტომ მცენარისათვის შეუთვისებელია.

ნიადაგის იმ ტენიანობას, რომლის დროსაც ტენიანობის დეფიციტი მცენარეთა უჯრედებში ვერ აღსდგება მინიმალური ტრანსპირაციის პირობებში, ჭკნობის ტენიანობა – ,,ჭკნობის კოეფიციენტი” ეწოდება. თუ ნიადაგის ტენის მარაგი ტოლია ჭკნობის კოეფიციენტისა, მაშინ მცენარეს არ შეუძლია ნორმალურად აწარმოოს ზრდა-განვითარება და მოსავლის ფორმირება.

სოფლის მეურნეობისათვის სახიფათო მეტეოროლოგიური მოვლენები

– წაყინვებს უწოდებენ ჰაერის მინიმალური ტემპერატურის ან ნიადაგის მოქმედ ზედაპირზე 0°-მდე და დაბლა დაწევას წლის შედარებით თბილ პერიოდში (გაზაფხული, შემოდგომა).

ტემპერატურას, რომლის ქვემოთ ვეგეტაციაში მყოფი მცენარეები ზიანდებიან ან იღუპებიან, კრიტიკულს უწოდებენ. კრიტიკული ტემპერატურები სხვადასხვაა. მცენარეთა დაზიანების ხარისხი დამოკიდებულია წაყინვების ინტენსიურობასა და მისი მოქმედების ხანგრძლივობაზე. არსებობს წაყინვების და ზამთრის ყინვების წინააღმდეგ ბრძოლის სხვადასხვა მეთოდები, რომლებიც პირობითად იყოფა ორ ჯგუფად:

I – ფიზიკური;

II – ბიოლოგიური.

გამოსხივების შემცირება – ნიადაგიდან და მცენარეებიდან გამოსხივება შეიძლება შემცირდეს კვამლის გამოყენებით, რაც რამდენადმე ამცირებს წაყინვების მოქმედებას.

ნამის წერტილის აწევა – იგი შესაძლებელია ჰაერის ტენიანობის გაზრდით, რასაც აღწევენ ნიადაგის უხვად მორწყვით, რომლის დროს წყლის ორთქლი კონდენსირდება და გამოიყოფა ფარული სითბო. ამ შემთხვევაში ტემპერატურამ შეიძლება მოიმატოს 1-2°C-ით.

ჰაერის გათბობა – ჰაერის გასათბობად გამოიყენება თხევადი საწვავები. მისი ეფექტიანობა დამოკიდებულია მათბურების რაოდენობაზე. 1 ცალი მათბური 1 ჰა_ზე იძლევა 1°C-მდე ტემპერატურის ეფექტს (1-1.5 მ სიმაღლეზე), ხოლო 500 ცალი_3-4°C-მდე.

ჰაერის ფენების ერთმანეთში შერევა _ ეფექტურია ე.წ. საქარე დანადგარი (,,ვენტილიატორი”), რადიაციული წაყინვების დროს, რომელსაც ჰაერის ცივი და თბილი მასები მოძრაობაში მოჰყავს და ერთმანეთში ურევს. დანადგარმა მცენარეები შეიძლება დაიცვას –4, _6C°-ის დროს. უფრო დაბალი ტემპერატურების დროს მიზანშეწონილია კომპლექსური ღონისძიების განხორციელება – საქარე დანადგარებთან ერთად თხევადი საწვავების მათბურები და სხვ.

ყინვაგამძლე ჯიშების გამოყვანა სელექციური გზით. სელექციონერები მუშაობენ მცენარეების ისეთი ჯიშების გამოყვანაზე, რომლებიც საკმაოდ ყინვაგამძლენი იქნებიან. ისინი გვიან დაიწყებენ ვეგეტაციას წაყინვების შეწყვეტის შემდეგ და ადრე დამწიფდებიან, წაყინვების დაწყებამდე.

მცენარეთა კვების რეჟიმის რეგულირება – ნიადაგში სასუქების შეტანა უნდა ჩატარდეს დადგენილ ვადებში, რადგან დაგვიანების შემთხვევაში მცენარეებმა შეიძლება ვეგეტაცია გააგრძელონ შემოდგომის ბოლომდე და ამ დროს უმნიშვნელო წაყინვებიც დააზიანებს.

ინცირება (წაჩქმეტა) – მას ძირითადად იყენებენ ციტრუსოვანი კულტურებისთვის ადრე შემოდგომაზე.

კულტურას აცლიან დაახლოებით 10-15 სმ სიგრძის წვეროებს, მცენარე იძულებულია შეწყვიტოს ზრდა და გადავიდეს მოსვენებით მდგომარეობაში. ამ დროს ნაზარდები იწრთობიან დაბალ ტემპერატურაზე და ზამთრის ყინვებს შედარებით უკეთ იტანენ.

– ეს მეთოდი ძლიერი ყინვების შემთხვევაში იცავს მცენარის მიწით დაფარულ ნაწილს. გადარჩენილი ნაწილებიდან გაზაფხულზე საკმაოდ ძლიერი ნაზარდები ვითარდება.

შეფუთვა – ციტრუსების დასაცავად ფართოდ იყენებენ სამფენოვანი დოლბანდით შეფუთვას, თუმცა მისი ეფექტი 1.5-2°C არ აღემატება. იყენებენ აგრეთვე, დოლბანდის შემცველ, უქსოვად ქსოვილს–,,ციტრუსს”, რომელიც ყინვების დროს დოლბანდთან შედარებით 2°C-ით უფრო მეტი ეფექტით გამოირჩევა.

გვალვები _  გვალვების წარმოშობის მიზეზს, უმეტეს შემთხვევაში წარმოადგენს ძლიერი ატმოსფერული პროცესები, რომლებსაც განაპირობებს ჩრდილოეთიდან ან ჩრდილო-დასავლეთიდან ცივი ჰაერის მასების შემოჭრა, რომელიც ხორციელდება ანტიციკლონების სახით და საბოლოოდ მოაქვს მშრალი ამინდები.

ასეთ პირობებში დედამიწის ზედაპირს ძლიერად ათბობს მზის რადიაცია, რომლისგანაც თბება მიწისპირა ჰაერის ფენა და მიმდინარეობს ტემპერატურის მატება. ასეთი ჰაერის პირობებში ინტენსიურად მიმდინარეობს ნიადაგის ზედაპირიდან აორთქლება და მცენარეების მაღალი ტრანსპირაცია, რომლის შედეგად მოკლე პერიოდში იხარჯება ნიადაგის ტენი და მისი მარაგი, ატმოსფერული ნალექების უქონლობის გამო იგი არ ივსება. ამ დროს მცენარეები განიცდიან ტენის ნაკლებობას და ადგილი აქვს გვალვას.

ხორშაკი (ატმოსფერული გვალვა) – კომპლექსურ მეტეოროლოგიურ მოვლენას წარმოადგენს, რომელიც ხასიათდება მაღალი ტემპერატურებით, ჰაერის დაბალი ტენიანობითა და ძლიერი ქარით. აღნიშნული ფაქტორები იწვევს მცენარეების ტრანსპირაციის გადიდებას, ნიადაგის ზედაპირიდან ინტენსიურ აორთქლებას, რაც ძალზე უარყოფითად მოქმედებს სასოფლო_სამეურნეო კულტურების ზრდა-განვითარებასა და მოსავლის ფორმირებაზე.

წვიმა _ წვიმას, რომელიც მოკლე დროში იძლევა დიდი რაოდენობით ნალექებს, უწოდებენ თავსხმას. იგი ხასიათდება ხანგრძლივობით და ინტენსიურობით.

უხვი წვიმის წყლის ნაკადი არ ჩაიჟონება ნიადაგში და სწრაფად მიექანება დამრეცი ადგილებისაკენ, რეცხავს ნიადაგის ზედაპირის ნაყოფიერ ფენას, იწვევს ეროზიას, იგი აყოვნებს თესლების აღმოცენებას, იწვევს მოსავლის დანაკარგს, პროდუქციის ხარისხის გაუარესებას და ა.შ. თავსხმა წვიმებით გამოწვეული ეროზიის საწინააღმდეგოდ, საჭიროა ნიადაგის ზედაპირზე მცენარეული საფარის შექმნა, განსაკუთრებით ეროზიასაშიშ ადგილებში, ტერასების მოწყობა და სხვა მელიორაციული ღონისძიებები.

სეტყვა – მისი წარმოშობა დაკავშირებულია ჰაერის ძლიერ აღმავალ დენებთან, რომელიც ფორმირდება და გვევლინება ელჭექის ხასიათის ღრუბლებიდან. ყველაზე მეტი სეტყვიანობა აღინიშნება მაის-ივნისში. იგი განსაკუთრებით საშიშია მცენარეების ყვავილობისა და ნაყოფების მომწიფების პერიოდში, როცა მათ არ შეუძლიათ აღიდგინონ დაზიანებული ორგანოები და მოგვცენ მოსავალი. სეტყვის ღრუბლებზე ხელოვნური ზემოქმედების მეთოდის საფუძველს წარმოადგენს მსხვილი სეტყვის წარმოქმნის პროცესის შეჩერება. ამ მიზნით სეტყვის ღრუბლების განვითარების დაწყებიდან რამდენიმე წუთის (15-20 წთ.) შემდეგ, მათ ესვრიან სპეციალურ რაკეტებს ან ქვემეხის ჭურვებს, რომლებსაც შეაქვთ ღრუბლებში სეტყვის თავიდან აცილების სათანადო რეაგენტები.

ამოხუთვა – ამ მოვლენისაგან შეიძლება დაზიანდეს საშემოდგომო ხორბალი, ჩაის ფოთლები, როცა ისინი ხანგრძლივი დროის მანძილზე იმყოფებიან ღრმა თოვლის საბურველის ქვეშ (30 სმ და მეტი). მოცემულ პირობებში მცენარის სიცოცხლისუნარიანობა მაღალი რჩება და იგი სუნთქვაზე ხარჯავს საკვები ნივთიერებების მნიშვნელოვან მარაგს, რის გამოც მცენარე შეიძლება დაიღუპოს. ამოხუთვას აჩქარებს სოკოვანი დაავადება, რომელიც ამოხუთვის ხშირი თანამგზავრია.

ლპობა _ საშემოდგომო ნათესების ამოლპობა, ნაწილობრივ ან მთლიანად, შესაძლებელია მათი წყლით დაფარვის შემთხვევაში 20 დღეზე მეტი პერიოდის განმავლობაში. ასეთ პირობებში მცენარეები იღუპებიან ჟანგბადის უქონლობისა და საკვები ნივთიერებების უკმარისობის შედეგად. ამობერვა – ნიადაგის ფორებში, წყლის გაყინვის დროს, წარმოიქმნება ყინულის კრისტალები, რომლებიც ხეთქავენ და ბერავენ ნიადაგს, მასთან ერთად ფესვებიანად ამოიწევა მცენარეებიც. როცა ნიადაგი გალღვება, ის თანდათან ჩაჯდება, ხოლო მცენარეების ნაწილი მაინც ამოწეული დარჩება ნიადაგიდან. ყველაზე ინტენსიურად ეს პროცესი მიმდინარეობს ჭარბტენიან, უსტრუქტურო და გვიან მოხნულ ნიადაგებზე. მასთან ბრძოლის ღონისძიებას წარმოადგენს ნიადაგის დროული დამუშავება, თესვის ჩატარება ოპტიმალურ ვადებში და ა.შ.

ყინულის ქერქი – წარმოიქმნება ზამთარში ჰაერის ტემპერატურის გათბობისას, თოვლის დნობისაგან ან წვიმის შემდეგ ნიადაგის ზედაპირზე აღნიშნული ფაქტორების გაყინვისას. ყინულის ქერქის სისქე მერყეობს 20-50 მმ-მდე, ზოგჯერ 150 მმ-მდეც. იგი მექანიკურად აზიანებს საშემოდგომო ნათეს კულტურებს, ხელს უწყობს ნიადაგის ზედაპირის ამობერვას და გაყინვას. მის წინააღმდეგ ბრძოლის კარგ საშუალებას წარმოადგენს ზედაპირზე თოვლის საფარის შეჩერება.

რუსუდან ძიძიშვილი,

სმმ დოქტორი, პროფესორი

წყარო: ჟურნალი საქართველო

სახნავი მიწების ინტენსიური გამოყენება – თესლბრუნვა

ნიადაგის ნაყოფიერების გადიდებისა და სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მოსავლიანობის მატების მნიშვნელოვან საშუალებას წარმოადგენს თესლბრუნვები.

თესლბრუნვების შემოღებისას უზრუნველოყოფილი უნდა იქნეს: ნათესის ფართობის  მოსავლიანობით ფერმერული მეურნეობის მოთხოვნილების დაკმაყოფილება, სახნავი   მიწების მიზანშეწონილი (სწორი) გამოყენება და კულტურათა სწორად შერჩევა-    განაწილება, მეცხოველეობის საკვები ბაზის შექმნა და სხვა.

თესლბრუნვის სქემის შედგენისას უპირველეს ყოვლისა ყურადღება უნდა მიექცეს სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა სწორ მორიგეობას, მათი ზრდიას პირობების და მოთხოვნილებათა გათვალისწინებით.

დადგენილია რომ ერთი და იგივე კულტურის ერთსა და იმავე ადგილზე ხანგრძლივი პერიოდით თესვა ჩვეულებრივ იწვევს ნიადაგის განოყიერების შემცირებას, მინდვრებზე სარეველების,კულტურათა დაავადებების და მავნებელების განვითარებას. აღნიშნული კი იწვევს მოსავლიანობის მნიშვნელოვან შემცირებას და ზოგჯერ მატ სრულ დაღუპვას.

კულტურათა სწორი მორიგეობის დასადგენად აუცილებელია მთელ რიგ   რონისძიებათა გათვალისწინება, რომელთაგან ძირითად პირობას წარმოადგენს ნიადაგში არსებული საკვები ნივთიერებების სწორად გამოყენება.

ცნობილია, რომ სხვადასხვა მცენარე თავისი ზრდა განვითარებისათვის ნიადაგიდან საკვებ ნივთიერებებს ერთნაირად არ იყენებს. მაგალითად პურეული კულტურები მეტი რაოდენობით მოითხოვს აზოტსა და ფოსფორს; პარკოსანი კულტურები–პირიქით, კოჟრის ბაქტერიების საშუალებით ნიადაგში აგროვებს აზოტს; საკვები ძირხვენები და კარტოფილი უფრო მეტად ხარჯავს კალიუმს, შედარებით ნაკლებად მოიხმარს ნიადაგის აზოტს და ფოსფორს.

კულტურათა მორიგეობის დროს აუცილებელია გათვალისწინებული იქნეს     კულტურის ფესვთა სისტემის გავრცელება ნიადაგში (სიღრმეში), გამომდინარე აღნიშნულიდან კულტურები საკვებ ელემენტებს ნიადაგის სხვადასხვა ფენებიდან  იყენებენ მაგალითად პურეული თავისი ფუნჯა ფესვთა სისტემით საკვებს ნიადაგის  ზედა ფენებიდან იღებს, მაშინ როდესაც პარკოსანი მცენარეები ინვითარებენ რა მთავარღერძიან ფესვთა სისტემას, საკვებ ნიადაგის ქვედა ფენებიდან იღებს.

სარეველების მიერ პურეული კულტურები ჩვეულებრივ ძლიერ იჩაგრება, მაშინ როდესაც სათოხნი კულტურები(კარტოფილი, მზესუმზირა, სიმინდი, ძირხვენები) სათანადო მოვლით (მწკრივთა შორის დამუშავება, რიგებში სარეველების გამარგვლა) ხელსუწყობს სარეველების გასუფთავებას.

მრავალწლოვანი საკვები ბალახები ხელს შლის სარეველების ზრდა განვითარებას და ნაკვეთს მომდევნო კულტურისათვის სარეველებისაგან სუფთას ტოვებს. ასევე სარეველების წინააღმდეგ ბრძოლის საუკეთესო საშუალებას წარმოადგენს შავი ანეული (კულტურის ღების შემდეგ ფართობის რამდენჯერმე დამუშავება).

კულტურათა მორიგეობა არის საუკეთესო საშუალება მცენარეთა მავნებლებისა და დაავადებებთან ბრძოლის საქმეში.

კულტურათა მორიგეობა-ისეთი მცენარეების შეცვლა, რომლებიც ნიადაგიდან  ცოტა წყალს იღებენ (სიმინდი, სორგო და სხვა) ისეთებიც რომლებიც წყალს მეტი რაოდენობით მოითხოვენ (სამარცველ პურეულები), საუკეთესო პირობებს ქმნის კულტურულ მცენარეთა ზრდა განვითარებისათვის.

კულტურათა მორიგეობა ხელს უწყობს სტრუქტურული  ნიადაგის ჩამოყალიბებას, ნიადაგში ჰაერის კარგად შეღწევას და ტენის ადვილად გამოყენებას. აღნიშნულის მიღწევა მნიშვნელოვნად განპირობებულია მრავალწლოვანი მარცვლოვნებისა და  პარკოსნების ნარევების თესვით. ბალახების ხანგრძლივობა თესლბრუნვაში დამოკიდებულია თესლბრუნვის ხასიათზე და ბუნებრივ პირობებზე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე მნიშვნელოვანია თესლბრუნვაში კულტურათა სწორი მორიგეობა. ცალკეულ კულტურათა ადგილის განსაზღვრა თელსბრუნვაში უზრუნველყოფს თესლბრუნვის ეფექტურობას დამის მნიშვნელობას ფერმერული მეურნეობისათვის.

თესლბრუნვის ორი ძირითადი ტიპი

თესლბრუნვის ორი ძირითადი ტიპი არსებობს: მინდვრის და საკვები თესლბრუნვები. საკვები თესლბრუნვები იყოფა ფერმისპირა და სათიბ-საძოვრულ თესლბრუნვებათ. მინდვრის თესლბრუნვები უზრუნველყოფს ნიადაგის ნაყოფიერების პურეული კულტურებისა და ზოგიერთი ტექნიკური მცენარეებისათვის.

საკვები თესლბრუნვები (საკარმიდამო, ფერმისპირა, სათიბ-საძოვრული) მიზნად ისახავს დაკმაყოფილდეს ფერმერული მეცხოველეობა საკვები ბაზით. მინდვრის თესლბრუნვებში შესაძლებელია პურეული კულტურების თესვა ზედიზედ ორ წელზე მეტხანს ერთი და იგივე მინდორზე, ასევე მრავალწლოვანი მარცვლოვან-პარკოსანი ბალახები ითესებოდეს ნარევების სახით თავთავიანი პურეულების საფარქვეშ.

საშემოდგომო კულტურებისათვის საშემოდგომო ხორბალი და საშემოდგომო ჭვავი) თესლბრუნვაში საუკეთესო წინა მორბედია სუფთა ანეულები და მათ შორის შავი ანეული, ტენიან რეგიონებში სარეველებისაგან სუფთა მიწებზე შეიძლება  საშემოდგომო კულტურბი მოთესილი ანეულების შედეგადაც დაითესოს. მაგრამ შავ ანეულს საშემოდგომო კულტურები უფრო მაღალ მოსავალს იძლევა.

საგაზაფხულო ხორბალისათვის(სარეველებისაგან ძლიერ იჩაგრება) საუკეთესო წინამორბედს წარმოადგენს მრავალწლიანი ნასვენი და მყარი მიწები,  მრავალწლოვანი ბალახები, სათოხნი კულტურები (სიმინდი, მზესუმზირა და სხვა),საშემოდგომო კულტურები. ქერის კულტურა ასევე იჩაგრება სარეველებისაგან და მოითხოვს ნიადაგში ადვილად ხსნად საკვებ ნივთიერებებს, მისთცის საუკეთესო წინამორბედია განოყიერებული საშემოდგომო ან სათოხნი კულტურები.

შვრია ნიადაგისადმი ნაკლებ მომთხოვნია და სარეველებით სხვებზე ნაკლებად იჩაგრება, ამიტომ იგი შეიძლება მოთავსდეს  ყველა მინდორში.

სამარცვლე პარკოსანი კულტურები უფრო მომთხოვნი არიან ნიადაგისადმი ვიდრე ჭვავი, ქერი და შვრია.ისინი ნიადაგში აზოტის დამგროვებლები არიან, ამიტომ მრავალი კულტურიოსათვის კარგ წინამორბედს წარმოადგენს.

თვით ეს მცენარეები უნდა მოთავსდეს ისეთი წინამორბედის შემდეგ რომელნიც თავის შემდეგ მინდორში ფოსფორს და კალიუმს საკმარისი რაოდენობით ტოვებენ. თესლბრუნვებში მათთვის საუკეტესოა მრავალწლიანი ბალახის ან განოყიერებული საშემოდგომო კულტურის ფართობი.

სათოხნი კულტურები (კარტოფილი, სიმინდი, სორგო, მზესუმზირა, შაქრის ჭარხალი) კარგ მოსავალს იძლევა მრავალწლიანი ბალახები და საშემოდგომო    კულტურების შემდეგ, ასევე პარკოსნების შემდეგ თესვისას.

სათოხნი კულტურების   მწკრივთა შორის დამუშავების შედეგად სარეველებისაგან ფართობს ტოვებენ სუფთად და სხვა კულტურებისათვის საუკეთესო წინამორბედს წარმოადგენს, განსაკუთრებით   საგაზაფხულო პურეული კულტურებისთვის.

ბაღჩეული კულტურები (საზამთრო, გოგრა) კარგ მოსავალს იძლევა მრავალწლოვანი ბალახების შემდეგ ნასვენ და  მყარ   მიწებზე  თესვისას.

მრავალწლოვანი ბალახები თავის მხრივ კარგი წინამორბედია საგაზაფხულო და საშემოდგომო კულტურებისათვის, რადგან მათი თესვის შემდეგ ნიადაგი მდიდრდება აზოტით და ორგანული ნივთიერებებით, იძენს მტკიცე წვრილმარცვლოვან სტრუქტურას.

საკვები თესლბრუნვები

საკვები თესლბრუნვები იყოფა ორ ტიპად: ფერმისპირა, რომლის ძირითად მიზანს შეადგენს უზრუნველყოფა უმთავრესად წვნიანი საკვებით და სათიბ-საძოვრული  თესლბრუნვები, რომელთა მიზანია ცხოველთა უზრუნველყოფა თივით ან საძოვრული მწვანე საკვებით.

ფერმისპირა თესლბრუნვები

ფერმისპირა თესლბრუნვები ეწყობა ფერმის ახლოს (მახლობლად), იმისათვის რომ ცხოველმა ფერმის ახლოს ძოვოს და წვნიანი საკვების გადაზიდვაზე დიდი შრომა და ტრანსპორტი არ დაგვჭირდეს.

ფერმისპირა თესლბრუნვაში შეაქვთ საგაზაფხულო პურეულები ბალახების შეთესვით, 3-4 მინდორი მრავალწლოვანი და ერთწლოვანი ბალახებით.  მრავალწლოვანი და ერთწლოვანი ბალახების შეტანა შესაძლებლობას იძლევა მოვაწყოთ მწვანე კონვეიერი ე.ი. უზრუნველვყოთ ცხოველთა მოთხოვნილება საძოვრული საკვებითBბუნებრივი საძოვრებისა და ნათესი საკვები კულტურების ხარჯზე, ადრე გაზაფხულიდან გვიან შემოდგომამდე.

ფერმისპირა თესლბრუნვის მრავალნაირი ტიპი არსებობს. მაგალითად 5-6 მინდვრიანი თესლბრუნვა, სადაც ერთ მინდორზე დაითესება მწვანე საკვებად ცერცველა შვრიით,1-2 მინდორზე ძირხვენები და სასილოსე კულტურები, 2 მინდორზე-სამყურა ტიმოთელათი და ერთ მინდორზე-საგაზაფხულო მარცვლეული კულტურები.

მეღორეობისათვის ფერმისპირა თესლბრუნვის ტიპი შეიძლება იყოს: 1. საგაზაფხულო მარცვლეული, სადაც მრავალწლიანი ბალახებია შეთესილი იონჯას ჭარბობით. 2. მრავალწლოვანი ბალახები თივად და მწვანე საკვებად. 3. მრავალწლოვანი ბალახები საძოვრად. 4. ბაღჩეული. 5. ერთწლოვანი ბალახები საძოვრად.6. სასილოსე კულტურები და ძირხვენები. 7. მიწავაშლა(თესლბრუნვის გარეშე).

აღნიშნული ტიპის თესლბრუნვა შეიცავს სხვადასხვა ტიპის თესლბრუნვებს, რომლებიც უზტრუნველყოფს ცხოველს ძოვების მთელ პერიოდს-მწვანე კონვეიერის ფორმით.

ფერმისპირა თესლბრუნვის ერთ-ერთ ძირითად ამოცანას წარმოადგენს ცხოველთა უზრუნველყოფა საკვებით, ამიტომ მისი დაგეგმვა უნდა მოხდეს მინდვრის თესლბრუნვის დაგეგმვასტან ერთად.

სათიბ-საძოვრული თესლბრუნვა

სათიბ-საძოვრული თესლბრუნვა ეწყობა მცირე პროდუქტიულ, გადაგვარებულ მდელოებზე მრავალწლოვანი და ერთწლოვანი ბალახების მორიგეობით.სათიბ-საძოვრულითესლბრუნვა მოიცავს ორ პერიოდს: მინდვრის პერიოდს, როცა მოხნული მდელო ერთწლიანი მინდვრის კულტურებისათვის გამოიყენება და მდელოს პერიოდს, როდესაც თესლბრუნბვის მინდვრების ნაწილი მრავალწლოვანი ბალახნარევებით ითესება.

მინდვრის პერიოდის ხანგრძლივობა თესლბრუნვაში ძირითადად დამოკიდებულია  საკვების ფართობის ტიპზე და განისაზღვრებაიმ პერიოდით, რომლის განმავლობაშიც ბელტი საკმარისად დაიშლება(2-4 წელი, ზოგჯერ 4-5 წელი).

მდელოს პერიოდის   ხანგრძლივობა ნიადაგის პირობების, ბალახნარევების შემადგენლობისა და გამოყენების პირობების მიხედვით შეიძლება 4-7 წლამდ მერყეობდეს. სათიბ საძოვრულ თესლბრუნვას საფუძვლად უდევს ორგანულ ნივთიერებათა დაგროვება და მისი დაშლა ორწლოვანი და მრავალწლოვანი ბალახების მორიგეობის საშუალებით.

ორგანული ნივთიერების დასაშლელად და ბელტის მაღალი ნაყოფიერების გამოსაყენებლად თესლბრუნვის მინდვრისპერიოდში მრავალწლოვანიბალახების შემდეგ მარცვლეული და საკვები კულტურები ითესება.

სათიბ-საძოვრულ თესლბრუნვაში მრავალწლოვანი საკვები ბალახების თესვა-მოყვანის მტავარ მიზანს შეადგენს მწვანე საძოვრული საკვებისა და თივის მიღება. სათიბ-საძოვრული პერიოდი აგროტექნოლოგიურად განისაზღვრება ნიადაგობრივი პირობებით, ბალახნარევების შემადგენლობით და მათი გამოყენების დროით. სათიბ-საძოვრის პერიოდის პირველ ორ წელს მრავალწლოვანი ბალახები ჩვეულებრივ თივად გამოიყენება შემდგ საძოვრად და თივად, იმის მიხედცით თუ რა მოთხოვნაა თივაზე და საძოვარზე.

მინდვრის პერიოდისათვის კულტურების შერჩევის დროს მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული დასათესი კულტურების მნიშვნელობა სავარგულებთან და მავნებლებთან ბრძოლის საქმეში.

მინდვრის პერიოდისათვის კულტურების შერჩევის დროს მხედველობაში უნდა ვიქონიოთ დასათესი კულტურების მნიშვნელობა სარეველებთან და მანვებლებტან ბრძოლის საქმეში.

მარცვლეულ კულტურებთან და ერთწლოვან ბალახებთან ერთად მინდვრის პერიოდში შეტანილი უნდა იქნეს, როგორც სარეველებთან ბრძოლის ხელშემწყობი საშუალება, სთოხნი და ბოსტნის კულტურები, ხოლო თესლბრუნვის გარეშე მინდორზე ითესება მიწავაშლა.

მაგალითად: 1. მრავალწლოვანი ბალახები თივად; 2-4 მრავალწლოვანი ბალახები მწვანე საკვებად და საძოვრად, 5. ხორბალი, 6. სუდანურა, 7. სიმინდი გასაძოვებლად, 8. პურეულები მრავალწლოვანი ბალახის შეთესვით.

წყარო:https://agrokavkaz.ge/category/agronews

მეფუტკრის კალენდარი – დასავლეთ საქართველო

თაფლის წარმოებისა და ფუტკრის ოჯახების მოვლის ტექნოლოგიური რუკა.

თაფლის წარმოებისათვის აუცილებელი სამუშაოების კალენდარი შედგენილია დასავლეთ საქართველოს კლიმატური პირობებისათვის.

დაბლობსა და მაღლობში ფუტკრის ოჯახების განვითარებისა და ღალიანობის ვადებზე სხვადასხვა ფაქტორები ახდენს გავლენას, მათ შორის აღსანიშნავია  კლიმატურ პირობები, რაც თავის მხრივ დამოკიდებულია ადგილის მდებარეობაზე (ზღვის დონიდან სიმაღლე და ა.შ).

ცნობილია, რომ დაბლობსა და მთას შორის ფუტკრის ოჯახების განვითარებაში დაახლოებით 2-3 კვირიანი სხვაობა შეინიშნება. თუმცა მეფუტკრის მიერ ჩასატარებელი სამუშაოების კალენდარული ვადები  მაინც პირობითია და მეფუტკრისგან  ფუტკრის ოჯახებსა და ბუნებაზე მუდმივ დაკვირვებასა და ანალიზს მოითხოვს.

წარმოდგენლი გეგმა მეფუტკრისთვის ვერ იქნება ზუსტი გზამკვლევი, თუმცა ის ამომწურავად აღწერს საფუტკრეში ჩასატარებელი სამუშაოებისა და ფუტკრის ოჯახის ბიოლოგიური თავისებურებების საკვანძო მნიშვნელობის საკითხებს.

იანვარი

ფუტკრის ოჯახი ზამთრის მოსვენების (გუნდი) მდგომარეობაშია, საკვებს ნაკლებად მოიხმარს. გარემო ტემპერატურა დასავლეთ საქართველოში ძირითადად -10 – +130C  შორის მერყეობს. თბილ დღეებში შესაძლოა ფუტკრის ოჯახმა გამოფრენა გააკეთოს და ნაწლავები ფეკალური მასისგან გაინთავისუფლოს, რაც დადებით მოვლენად მიიჩნევა.

იანვარში  ჩასატარებელია შემდეგი ღონისძიებები:

  • ყურადღებაა მისაქცევი ფუტკრის ოჯახის ხმაურზე, თუ ფუტკარი სკის კედლებზე მიკაკუნებისას უცბად ახმაურდება და უცბად წყნარდება, შეგვიძლია ჩავთვალოთ რომ ზამთრობა მიმდინარეობს კარგად, თუ მოგვესმა გაგრძელებული ხმაური ეს მიანიშნებს იმას რომ ოჯახს რაღაც აწუხებს;
  • ყურადღებაა მისაქცევი ფუტკრის ოჯახში მღრნელების შეჭრაზე;
  • თუ საკვების ნაკლებობაა ოჯახებში აუცილებელია საკვების მიწოდება კანდის სახით…
  • მეფუტკრე ამ პერიოდში უნდა დააკვირდეს ხომ არაა რომელიმე სკაში ნოზემატოზის ნიშნები თუ შეინიშნება მსგავსი რამ მაშინ უნდა ვუმკურნალოთ ფუტკარს, მოვახდინოთ ჩარჩოებისა და სკის შეცვლა, დეზინფექცია და ფუტკარს მივაწოდოთ სიროპი მასში გახსნილი პრეპარატით (ნოზესტატი, ფუმაგილინი, სულფადიმეზინი, ნოზემატოლი, მწარე წიწაკის ნაყენი და ა.შ.).

თებერვალი

ამ თვეში ჩვენთან ბუნებაში იწყება ცვლილებები(გაზაფხულის მოახლოება) და ეს თვე აღსანიშნავია ხშირი გარემოს ტემპერატურული მერყეობით, ფუტკრები ამ თვეში ძალიან მგრძნობიარე ხდებიან გარემოს ტემპერატურული რყევების მიმართ, ოჯახი თითქოს იღვიძებს, გრძნობს გაზაფხულის მოახლოებას,  დედა იწყებს კვერცხდებას(თუ დაწყებული არ აქვს უკვე…), ფუტკარი ზრდის საკვების მოხმარებას, სჭირდება მეტი ჟანგბადი და საკვები ოჯახს. გამოჩნდება პირველი ყვავილები, ყველა მეფუტკრე ვალდებულია გაუმჯობესოს თაფლოვნების ბაზა საფუტკრის ირგვლივ სხვადასხვა თაფლოვანი მცენარეების დარგვით.

მეფუტკრეს მიერ თებერვალში ჩასატარებელი ძირითადი სამუშაოები:

  • საფუტკრეს ათვალიერებს ყოველ კვირაში ერთხელ ამინდის შესაბამისად;
  • საჭიროებისას აწვდის ფუტკარს დამატებით საკვებს კანდის სახით ან სიროპით;
  • ამოწმებს სკის ვენტილაციას, ასუფთავებს საფრენებს;
  • სასურველია ოჯახებს მივაწოდოთ ზღვის მარილი ან კობალტი სიროპში გარეული;
  • აკვირდება ოჯახებს ხომ არაა ნოზემატოზის შემთხვევები, გამოვლენის შემთხვევაში მკურნალობს და ახდენს ჩარჩოების შეცვლა-დეზინფექციას;
  • აგრძელებს ბრძოლას მღრნელების წინააღმდეგ.

მარტი

მაღალმთიანეთში თოვლი იწყებს დნობას, დაბლობში ტემპერატურა გამოირჩევა დიდი მერყეობით, დღისით ტემპერატურა მაღლა იწევს, ღამით კი ეცემა.

ამ დროს გადაზამთრებული ფუტკრების უმრავლესობა ცვდება და კვდება,სკაში რჩება შემოდგომის ბარტყობის ფუტკარი და ახალი სეზონის  ბარტყობის ფუტკარი,  ფუტკრის ოჯახების უმრავლესობას ბარტყი ყავთ, სკაში მოქმედება საგრძნობლად აქტიურდება, ყვავილობას იწყებს ზოგიერთი მცენარეები(მაგ:  ტირიფი, შინდი…), ხდება საგაზაფხულო გამოფრენა და ფუტკარი ეზიდება  ყვავილის მტვერს.

მარტში  ჩასატარებელია შემდეგი ღონისძიებები:

  • აუცილებელია მოხდეს თითოეული სკის შემოწმება — როგორ გადაიტანა ზამთარი ოჯახებმა, ხომ არ შეიმჩნევა საკვების სინაკლებე, აუცილებლობის შემთხვევაში საკვების მიცემა სიროპის სახით ან გამაღიზიანებელი კვების დაწყება;
  • ვაკვირდებით ხომ არაა რომელიმე ოჯახში დედის პრობლემა, თუ პრობლემაა სათადარიგო დედას მივუსვამთ, ან ვცდილობთ გამოყვანას მამალი ბარტყის არსებობის შემთხვევაში;
  • ვაკვირდებით ხომ არაა ვაროატოზის შემთხვევები (მამალი ბარტყის გადახსნა და ა.შ.), ვახდენთ სკის დამუშავებას ვაროატოზის საწინააღმდეგო პრეპარატებით; (ფლუვალინატის და ეთეროვანი ნივთიერებების შემცველი პრეპარატებით)
  • ვიწყებთ ყველა ოჯახის ცილოვანი საკვებით მომარაგებას;
  • სიროპის მიცემით ვააქტიურებთ ფუტკრის ოჯახებს და ძლიერი ოჯახები იწყებენ ცვილის გამოყოფას, ვაკვირდებით გარემოს ტემპერატურის პროგნოზს და თუ ყინვები არაა მოსალოდნელი ნელ-ნელა ვიწყებთ ბუდის გაფართოებას ასაშენებელი ფიჭების ჩამატებით, (თავიდან ერთი ცალი ასაშენებლით და ოჯახის სიძლიერისადა მიხედვით ნელ-ნელა ვზრდით ასაშენებლების რაოდენობას).

აპრილი

დღისით საკმაოდ თბილა, მაგრამ ღამით ზოგჯერ შეიძლება მოხდეს ტემპერატურის ვარდნა, ამ თვეში მასობრივად იწყებს ყვავილოვანი მცენარეები აყვავებას, ამ დროს ფუტკრის ოჯახში მთლიანად შეცვლილია შარშანდელი მოზამთრე ფუტკრის  თაობა ახალი თაობით, ფუტკარი აქტიურად აშენებს ფიჭებს, აგროვებს ნექტარს და ყვავილის მტვერს.

აპრილის ბოლოს კოლხეთის დაბლობზე ბოლო წლებია აკაცია იწყებს ადრე ყვავილობას და სასურველია ამ პერიოდს ფუტკრის ოჯახები ძლიერად შეხვდნენ, არ შეიქმნას სანაყრე მდგომარეობა, რომლის კონტროლი შეგვიძლია ბუდის გაფართოებით.

აპრილში  ჩასატარებელია შემდეგი სამუშო:

  • ამ დროს აუცილებელია ზედმეტი ჩარჩოების მოშორება ან ბუდის განზე გადადება (უვარგისი, შავი, დეფორმირებული ჩარჩოების ამოტანა და ცვილად გადადნობა);
  • ყურადღების მიქცევა ამინდის პროგნოზზე რომ ღამით ტემპერატურის ვარდნისას არ მოხდეს მატლის, ფუმფლის წაყინვა (მოვახდინოთ დათბუნება);
  • ოჯახების შემოწმება დედების კვერცხმდებლობაზე, უვარგისი დედების დროულად შეცვლა უკეთესი დედებით;
  • ყურადღების მიქცევა ვაროატოზზე, ასკოფეროზზე და აკარაპიტოზზე, გამოვლენის შემთხვევაში შესაბამისი პრეპარატებით დამუშავება;
  • ბუდის გაფართოება ახალი ასაშენებელი ფიჭების ჩამატებით ამინდის შესაბამისად.

მაისი

თბილი ამინდებია როგორც დღისით ასევე ღამით, ამ დროს ჩვენთან ხდება მთავრი ღალის მომცემი მცენარეების აყვავილება, ფუტკარს უჩნდება მიდრეკილება ყრისადმი, ოჯახებში სწრაფად მატულობს  მუშა ფუტკრების რაოდენობა.

მაისში  ჩასატარებელია შემდეგი ღონისძიებები:

  • რეგულარულად ყოველ 3-5 დღეში აუცილებელი ხდება ოჯახებში ჩახედვა და ბუდის გაფართოება, მეორე კორპუსისა თუ საკუჭნაოების დადგმა;
  • უნდა მოვახდინოთ ნაყრიანობის მიმართ მიდრეკილი ოჯახების გადართვა თაფლის შეგროვებაზე, ნაყრიანობის აცილებით ვზრდით ოჯახების თაფლპროდუქტიულობას, რაც უნდა მოხდეს ბუდის გაფართოებით ახალი ასაშენებელი ფიჭების დამატებით, ჰანიმენეს ბადის დახმარებით და ა.შ.;
  • ამ დროს დაუშვებელია (თუ განსაკუთრებული აუცილებლობა არაა) რაიმე პრეპარატის გამოყენება საფუტკრეში რათა არ მოხდეს თაფლის დანაგვიანება ქიმიური ნივთიერებებით;
  • ვიწყებთ მზადებას თაფლის დაწურვისათვის.

ივნისი

სითბოა, მცენარეები აქტიური ყვავილობის ფაზაშია,  ფუტკარი მთლიანად გადართულია ნექტრის შეგროვებაზე, მეფუტკრე ემზადება თაფლის დაწურვისათვის და მთა-ბარობისათვის.

ივნისში  ჩასატარებელი სამუშაო:

  • აუცილებელია 3-5 დღეში ოჯახების შემოწმება;
  • ყოველდღიური დაკვირვება ნექტრის შემოტანაზე საკონტროლო სკის მეშვეობით;
  • გადაბეჭდილი ჩარჩოების ამოტანა და დაწურვა;
  • დაწურვის შემდგომ ვაროატოზის საწინააღმდეგო პრეპარატით ფუტკრის ოჯახების დამუშავება (ფლუვინატის, ეთეროვანი ზეთების შემცველი პრეპარატებით);
  • ღალის დამთავრების შემდეგ ძველი დედების შეცვლა ახალი დედებით;
  • მთა-ბარობისათვის ფუტკრის ოჯახების მომზადება;
  • ახალი ოჯახების შექმნა ხელოვნური გაყოფის გზით;
  • დედების გამოყვანა და ა.შ.

ივლისი

ბარში კოლხეთის დაბლობზე ყვავილობას იწყებს ძიძო და სხვა მინდვრის ყვავილები, მთაში კი წაბლის შემდეგ ცაცხვი და ალპური ყვავილები. უკვე თაკარა სიცხეებიც აჭერს და ფუტკარს უჭირს +33 გრადუს ცელსიუსით ზევით ნექტარზე მუშაობა.

ივლისში ჩასატარებელია შემდეგი ღონისძიებები:

  • მთაში ყურადღებას ვაქცევთ ფუტკრის მუშაობას ღალაზე, საკონტროლო სკის მეშვეობით;
  • ვემზადებით დაწურვისათვის;
  • ვაკვირდებით ოჯახებს სხვადასხვა დაავადებებზე (ამერიკული და ევროპული სიდამპლე) და საჭიროების შემთხვევაში ვმკურნალობთ;
  • ვემზადებით დაწურვის შემდგომ ფუტკრის ოჯახების ბარში ტრანსპორტირებისათვის;
  • ფიჭებს ვასუფთავებინებთ(ვამშრალებინებთ) ფუტკარს;
  • ვამცირებთ ბუდეს.

აგვისტო

გამოირჩევა ცხელი ამინდებით, ღალიანობა ძალიან შემცირებულია, ამ დროს სიცხეების გამო ფუტკარი გარეთ საფრენებს ეკიდება და ჩარჩოები რჩება მეთვალყურეობის გარეშე რასაც კარგად იყენებს სანთლის ჩრჩილის პეპელა და ცდილობს კვერცხების დადებას ფიჭებში, რომლიდანაც გამოჩეკილი მატლები ანადგურებენ ფიჭას, სუსტი ოჯახები ან ახალ შექმნილი ნუკლეუსები ვერ ერევიან და გაქცევით შველიან თავს, მეფუტკრესგან დიდი ყურადღებაა საჭირო რომ ჩრჩილი არ მოერიოს საფუტკრეს ან არ გავრცელდეს ქურდობა.

ამ დროისათვის ფუტკრის ოჯახები სუსტდება, დედა ამცირებს კვერცხდებას, მაისს-ივნისში დაბადებული ფუტკრები ცვდებიან და იღუპებიან, ივლისში დაბადებული ფუტკრები ზამთრამდე ვერ გაძლებენ, ოჯახი ზამთარს მხოლოდ აგვისტო-სექტემბერში დაბადებული ფუტკრების ხარჯზე გადაიტანს, რომლებსაც გაზაფხულზე გამოსული ბარტყი შეცვლით უკვე, მეფუტკრე უნდა მოემზადოს ამ პერიოდისათვის ოჯახების გასაძლიერებლად და კოლხეთის დაბლობზე ოქროწკეპლას ყვავილობისათვის.

აგვისტოში  ჩასატარებელია შემდეგი სამუშაოები:

  • ვეწევით მზადებას შემოდგომის ოქროწკეპლას ყვავილობისათვის;
  • ვიწყებთ გამაღიზიანებელ კვებას რომ ფუტკარმა მარაგი საზამთროდ შეავსოს და დედამ კვერცხდებას მოუმატოს;
  • ვათვალიერებთ ოჯახებს რომ არ გამოგვეპაროს ჩრჩილის მავნე ქმედება;
  • კონტროლს ვახდენთ დაავადებების გავრცელებაზე;
  • საჭიროების შემთხვევაში ფუტკარს ვამუშავებთ დაავადების საწინააღმდეგო პრეპარატებით;
  • მშრალ ფიჭებს ვინახავთ ჩრჩილისათვის მიუწვდომლად ან ვამუშავებთ ჩრჩილის მატლების საწინააღმდეგო პრეპარატებით;
  • გამოწუნებულ ფიჭებს გადავადნობთ ცვილად;
  • ამ დროს ძალიან საშიშია ქურდობა ცალკე უნდა გადავიყვანოთ სუსტი ოჯახები და შევამციროთ საფრენები.

სექტემბერი

ოქროწკეპლა 20 სექტემრისათვის აყვავდება, შემოდგომაა  –  სოფლებში ხალხი ემზადება ჭირნახულის ასაღებად, ღამით საკმაოდ გრილა, ფუტკარი ეზიდება ხილის ტკბილ წვენს, ყვავილობას იწყებს სურო და ფუტკარი ტყიან ადგილებში სუროზე გადაერთვება, ფუტკარი გრძნობს ზამთრის მოახლოებას და თაფლი გადააქვს ზამთრისათვის სკის ჩარჩოების ზედა ნაწილში, პროპოლისით ავსებს ხვრელებს და საფრენების ნაწილს.

სექტემბერში ჩასატარებელია შემდეგი ღონისძიებები:

  • სანამ ოქროწკეპლა აყვავდება ვახდენთ ოჯახების გამაღიზიანებელ კვებას და ზამთრისათვის მარაგების შევსებას;
  • ოქროწკეპლას ყვავილობისას თუ ტემპერატურა არ დავარდა და წვიმებმა არ შეგვიშალა ხელი შეიძლება კიდევ ვიფიქროთ 1-2 ჩარჩოს აშენებაზე და ვეცადოთ რომ დედამ ეს ჩარჩოები კვერცხით შეავსოს, ორი ჩარჩო გამოსული ბარტყი კი ნებისმიერი ფუტკრის ოჯახისათვის დიდი ფუფუნებაა;
  • ვემზადებით ფუტკრის ოჯახების დაზამთრებისათვის.

ოქტომბერი

უკვე ცივა, ოქროწკეპლა ყვავილობას აგრძელებს,  ცივი წვიმებია, არაა გამორიცხული თვის ბოლოსათვის წამოთოვოს კიდეც, ხეებს ფოთლები ცვივა. ფუტკარს გუნდი შექმნილი აქვს, როგორც კი დათბება გუნდი იშლება და თბილ ამინდებში ფუტკარი გარეთ დაფრინავს რომ გაზარდოს ზამთრის საკვების  მარაგი თუნდაც მცირედით, რაც უფრო გვიან შეიკვრება გუნდი მით უფრო უკეთესად გადაიტანენ ზამთარს.

ოქტომბერში ჩასატარებელია შემდეგი ღონისძიებები:

  • აუცილებელია ამ დროს სკიდან ამოვიტანოთ ზედმეტი ჩარჩოები, საკვებად დავუტოვოთ თაფლის მარაგი 8-12 კგ 6-8 ჩარჩოზე ფუტკარზე;
  • დავწუროთ ოქროწკეპლას თაფლი სანამ დაკრისტალებულა;
  • უბარტყობის პერიოდში დავამუშავოთ ფუტკრის ოჯახები ვაროატოზზე; (ფლუვინატის, ამიტრაზას ან თიმოლის შემცველი პრეპარატებით);
  • შევამჭიდროვოთ ბუდე;
  • შევამციროთ საფრენები;
  • მივიღოთ ღონისძიებები მღრნელების წინააღმდეგ;
  • სუსტი ოჯახები გავაერთიანოთ;
  • გავამზადოთ ფუტკარი დაზამთრებისათვის და მოვაწყოთ სავენტილაციო ხვრელები ისე რომ სკაში ნესტი არ დაგროვდეს ზამთრის განმავლობაში.

ნოემბერი

ტემპერატურა დაბალია მაგრამ კოლხეთის დაბლობზე სუბტროპიკულ ზონაში დროდადრო დათბება ხოლმე და ფუტკრის ნაწილი როგორც კი გარემოს ტემპერატურა +13 გრადუსს ცელსიუსით გადასცდება მაშინვე გარეთ გამოფრინდება და ცდილობს იპოვოს აქა-იქ შემორჩენილი ოქროწკეპლას ყვავილი, ფუტკარი გუნდშია.

ნოემბერში  ჩასატარებელია შემდეგი ღონისძიებები:

  • ყურადღებაა მისაქცევი მღრნელებზე;
  • დრო და დრო თბილ ამინდში გადავხსნათ თავი სკებს და შევამოწმოთ ნესტი ხომ არ დაგროვდა სკაში.

დეკემბერი

ცივა მაგრამ ისევ სუბტროპიკული ჰავის გამო დრო და დრო დღისით დათბება, ამ დროს კოლხეთის დაბლობზე აყვავდება იაპონური მუშმულა, რომელიც პროვოცირებას უკეთებს ფუტკარს და თბილ დეკემბრის დღეებში ფუტკარი მუშაობს ამ ყვავილზე, ეზიდება ნექტარს და ჭეოს…, ვფიქრობ ეს არც ისე ცუდია ვინაიდან ფუტკრი ნაწილი გამოფრენის დროს ითავისუფლებს შიგთავსს  ფეკალიებისაგან, მაგრამ ფუტკრის რაღაც ნაწილს მაინც უსტრებს სუსხიანი ქარი და  ნაწილი იღუპება, ასევე ხდება ფუტკრის ცვეთა.

დეკემბერში  ჩასატარებელია შემდეგი ღონისძიებები:

  • ვაკვირდებით სკებს მღრნელებზე;
  • ვამოწმებთ ვენტილაციას.

საქმიანობის ცხრილი

შემდგენელი: აქვსენტი პაპავა
აგვისტო 2017 წ.

წყარო: აგროკავკასია

კაკლოვანი, კენკროვანი და სუბტროპიკული კულტურების საძირეთა სტანდა

კაკლოვანი კულტურები

თხილი – (როგორც გარეული, ისე საბაღო ფორმები) მრავლდება: თესლით და ვეგეტატურად, მაგრამ თესლით გამრავლების შემთხვევაში ადგილი აქვს შთამომავლობით ნიშანთვისებების ე.წ. “გათიშვას”. ერთწლიანი ნათესარის სიმაღლე – 40 სმ; ძირითადი ფესვების რაოდენობა 2-3. ფესვის სიგრძე 20-25 სმ; ნათესარის სიმსხო 10-15 მმ;

კაკალი – მრავლდება როგორც თესლით, ისე ვეგეტაციური წესით. ადრინდელ პერიოდში მიღებული იყო თესლით გამრავლება, ბოლო დროს მისი გამრავლება ხდება ვეგეტაციური მეთოდით (გადაწვენით, კალმით, და მყნობით), თუმცა პრაქტიკული გამოყენება უფრო მყნობით გამრავლებას აქვს. საძირე კაკლის ნათესარები – სტანდარტული საძირე სიმაღლე – 15 სმ სამყნობი ადგილის დიამეტრი 10-12 მმ. საძირეები ზიბოლდა, შავი კაკალი, იაპონური და მანჯურიის ნათესარები.

პეკანი – მრავლდება თესლით, ფესვის ამონაყრებით, კალმებით. მყნობა წარმოებს 2 წლის მცენარეზე. პეკანის ყლორტიდან იჭრება 25-30 სმ სიგრძის და 10 მმ დიამეტრის კალამი. პეკანის ერთწლიანი ნათესარის სიმაღლე უნდა იყოს არა ნაკლები 10-30 სმ და 10 მმ დიამეტრის.

წაბლი – მრავლდება თესლით, ძირკვის ამონაყრებით და გადაწვენით. წაბლის ერთ-ორწლიანი თესლნერგის სიმაღლე _ 20-35 სმ; ღეროს დიამეტრი ფესვის ყელთან 6-12 მმ; კალმით გამრავლების დროს – კალმის სიგრძე – 25-30 სმ უნდა იყოს. ხოლო სიმსხო _ 5-დან 15 მმ-მდე. ფესვის კალმები _ 15-20 სმ სიგრძის. წაბლი მრავლდება ძირკვის ამონაყრებით, 20-30 სმ სიმაღლეზე მიწის შემოყრით ფესვიანდება.

ნუში (კურკოვანი კულტურა) – ნათესარების სიმაღლე 25-30 სმ; ფესვის ყელის დიამეტრი 6-9 მმ, ფესვის სიგრძე 15 სმ; კლონური საძირე ვაკიეტი ტიტანი _ მრავლდება მწვანე კალმით, კალმის სიგრძე 18-20 სმ, დიამეტრი 10 მმ.

კენკროვანი კულტურები

მარწყვი – ორ-სამწლიანი მარწყვის სადედიდან მიღებული პწკალებიდან მიიღება ჩითილი 3-5 ფოთლით, 5 სმ ფესვის სიგრძით და დაირგვება.

მარწყვი მრავლდება დაფესვიანებული ულვაშებით. შავი, წითელი და თეთრი მოცხარი_ მრავლდება თესლით, ფესვის ამონაყრებით, დაკალმებით, დაწინდვით და მწვანე კალმებით. ძირითადად ჰორიზონტალური გადაწიდვნით. ამონაყრები 15-20 სმ სიგრძის, კალმის დიამეტრი 10 მმ. მწვანე დაკალმებით, კალმის სიგრძე 30 სმ, დიამეტრი 6-10 მმ.

ხურტკმელი – მრავლდება ერთწლიანი ყლორტი 15 სმ სიგრძის, 10-12 მმ დიამეტრის, ფესვის ამონაყრების კალამი 20 სმ სიგრძის, ფესვების რაოდენობა _ 6-15 ცალი. ნაზარდების სიგრძე 13 სმ.

ჟოლო და მაყვალი – მრავლდება ერთწლიანი გამერქნებული კალმებით 10-12 სმ სიგრძის 8 მმ-ს დიამეტრით და ფესვის ამონაყრებით.

მოცვი – ყლორტებიდან მზადდება 10-12 სმ სიგრძის გამერქნებული კალმები. სათბურისათვის მიღებულია 25 სმ სიგრძის კალამი საყვავილე კვირტების მოშორებით. კალმის დიამეტრი 6-8 მმ.

კივი (აქტინიდია) – ნათესების სიმაღლე 15 სმ; ფესვის სიგრძე 15 სმ ღეროს დიამეტრი 8-10მმ.

ქაცვი – მრავლდება ძირითადად 18-20 სმ სიგრძის კალმების დაფესვიანებით;

კოწახური – მრავლდება მწვანე დაკალმებით არა უმეტეს 10 წლის მსხოიარე ბუჩქიდან. ახალგაზრდა ყლორტიდან 3-4 სმ სიგრძის კალამს ამზადებენ,

ცხრატყავა – მრავლდება 12 სმ სიგრძის კალმით. ღეროს სიმსხო _ 6-8 მმ დიამეტრის.

ძახველი – მრავლდება 15-20 სმ სიგრძის კალმით, სიმსხო 8-10 მმ დიამეტრის.

მშრალი სუბტროპიკული კულტურები

ბროწეული – საძირეებად ბროწეულის ნათესარები გამოიყენება. მრავლდება ბუჩქის დაყოფით, ტოტის გადაწვენით, კალმების დაფესვიანებით. ძირითადად გამრავლება წარმოებს დაკალმებით. კალმები მზადდება 1-2 წლის ყლორტებიდან. გამოიყენება მომწიფებული 1-2 წლის ამონაყრები 5 მმ დიამეტრის და მზადება 20-25 სმ სიგრძის კალმები.

ლეღვი – მრავლდება თესლით, კალმებით, ყლორტების გადაწვენით, ფესვის ამონაყრებით, ძირითადად გამოიყენება მხოლოდ კალმებით გამრავლება. კალმის ოპტიმალური სიგრძე არის 18-20 სმ. სტანდარტული მაჩვენებელი 25-30 სმ, მეტი სიგრძის კალამი კარგად ფესვიანდება.მისი დიამეტრი უნდა იყოს არა ნაკლები 12-15 მმ.

აღმოსავლეთის ხურმა – მრავლდება თესლით, დაკალმებით, კვირტის დაკალმის მყნობით. ძირითადი წესია კავკასიური ხურმის თესლით გამრავლება და მასზე მყნობა.

კავკასიური ხურმის ნათესარი ინვითარებს ფუნჯა ფესვებს, როდესაც ნათესარი მიაღწევს 4-5 სმ სიმაღლეს საჭიროა ფესვების პიკირება, რომელიც გადაირგვება სანერგის პირველ მინდორზე მყნობისათვის კარგია 8-10მმ სიმსხოს დიამეტრის საძირე _ ფესვის ყელიდან 5 სმ სიმაღლეზე.

ფეიჰოა – მრავლდება როგორც თესლით ისე ვეგეტატიურად. ერთწლიანი ნათესარის ღეროს სიმაღლე უნდა იყოს 35 სმ, ფესვის ყელის სიმსხო არანაკლებ 4 მმ-ს, ფოთლის რაოდენობა ვეგეტაციის დასასრულს 20 ცალი. 2 წლიანი ნათესარის საძირის სტანდარტად მიღებულია ღეროს სიმაღლე 45 სმ; დიამეტრი 6 მმ; ფეიჰოას გამრავლება ძირითადად მიღებულია დაკალმება. კალმის სიგრძე 8-10 სმ. გადაირგვება სანერგის პირველ მინდორზე.

ავაკადო – თესლით გამრავლების დროს ნათესარი მიაღწევს რა 20 სმ გადაირგვება სანერგის მინდორზე. იმყნობა კვირტით. საძირის სამყნობი ადგილის სიმსხო უნდა იყოს 10-15 მმ დიამეტრის.

ზეთისხილი – მრავლდება თესლით, კალმებით, ფსვის ამონაყრებით, ყლორტის გადაწვენით. ძირითადად გამოიყენება გამერქნებული კალამი. უნდა იქნეს აღებული კალამი 2-5 წლიანი ტოტიდან 1,5-2,5 სმ დიამეტრის 30-50 სმ სიგრძის. კალმები იჭრება 20-25 სმ სიგრძის. დაფესვიანება მიმდინარეობს ნელა 2 წლის განმავლობაში. მწვანე დაკალმების მეთოდით კალამი იჭრება _ 10-12 სმ სიგრძის.

იაპონური მუშმულა (ზღმარტლი) – მრავლდება თესლით და ვეგეტატიურად. საძირედ გამოიყენება ვეგეტატურად ნამრავლი იაპონური ზღმარტლი და კომში. ნათესარის სიმაღლე 40-50 სმ. კალმები მზადდება 2-3 კვირის ფაზაში. კალმებით გამრავლების დროს, მას იღებენ 12,5- 15 სმ სიგრძის და ირგვება სათბურში.

უნაბი – გამრავლება წარმოებს თესლით და ვეგეტატიურად _ გადაწვენით, კალმებით, ფესვის ამონაყრებით. რეკომენდირებულია უნაბის გამრავლება მიწის შემოყრით და ჰორიზონტალური გადაწვენით. 15-20 სმ სიგრძის ყლორტებს შემოაყრიან მიწას და შემოდგომაზე აშორებენ დედა მცენარეს.

კალმებით გამრავლებისათვის ტოტებიდან ჭრიან ერთწლიან ნაზარდებს და რგავენ სათბურში. უნაბი იძლევა მრავალრიცხოვან ფესვის ამონაყარს. თითო მცენარიდან მიიღება 80-120 სმ სიმაღლის, 8-12 მმ დიამეტრის 30-50 ამონაყარი. ფესვის დიამეტრი უნდა იყოს 8-10 მმ. კალმების სიგრძე 9-10 სმ.

რეკომენდაციების ავტორები: იუზა ვასაძე; გივი ბადრიშვილი; ვაჟა კვალიაშვილი /სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემია/

წყარო: აგროკავკასია

რა უნდა ვიცოდეთ მცენარის ფესვის შესახებ

ფესვი ძირითადი ვეგეტატიური ორგანოა; იგი განუვითარდათ მხოლოდ უმაღლეს მცენარეებს, ხმელეთზე გადმოსახლებასა და ახალ პირობებთან შესაგუებლად, ასევე სხეულის დანაწევრებასთან დაკავშირებით.

ფესვის ფუნქციას შეადგენს მცენარის მომარაგება ნიადაგიდან წყლით, მინერალური საკვებით და მისი დამაგრება ნიადაგში. სახეცვლილებასთან დაკავშირებით ფესვი მრავალ სხვა დანიშნულებასაც ასრულებს.

არსებობს მთავარი, გვერდითი და დამატებითი ფესვები.

მთავარი ფესვი ჩანასახოვანი ფესვის ზრდით და განვითარებით წარმოიქმნება. გვერდითი ფესვები ფესვის შინაგანი ქსოვილისგან ვითარდება და მთავარი ფესვის განტოტვაა.

ასხვავებენ პირველი, მეორე, მესამე და შემდეგი რიგის გვერდით ფესვებს. დამატებითი ფესვები წარმოიქმნებიან ღეროებიდან და ზოგჯერ მცენარის ფოთლებიდანაც. აგებულებით და ფუნქციით დამატებითი ფესვები ისეთივეა, როგორიც მთავარი და გვერდითი ფესვები.

ფორმის მიხედვით არსებობს ფესვის შემდეგი ძირითადი ტიპები: მთავარღერძიანი, ფუნჯა და ძაფნაირი.

→ მთავარღერძიან ფესვთა სისტემა შემდეგნაირად წარმოიქმნება – თესლის გაჯირჯვების შემდეგ, პირველად, თესლში არსებული ფესვის ჩანასახი იწყებს განვითარებას. იგი თესლის კანიდან თესლის ღივის სახით, გარეთ გამოდის.

როგორი მდებარეობაც არ უნდა ჰქონდეს თესლს და ფესვის ღივს, იგი აუცილებლად მიმართულებას ნიადაგისკენ აიღებს. შვეულად მოზარდი ფესვი იწყებს დატოტვას;

ტოტები თავის მხრივ კიდევ იტოტებიან და წარმოიქმნება პირველი, მეორე, მესამე და შემდგომი რიგის ფესვები. ჩანასახიდან წარმოქმნილი ფესვი სიმსხოთი განსხვავდება გვერდითი ფესვებისაგან. ასეთ ფესვს მთავარღერძიანი ფესვი ჰქვია. იგი უვითარდებათ ორლებნიან მცენარეებს.

→ ფუნჯა ფესვთა სისტემის წარმოქმნა სხვანაირად მიმდინარეობს. თესლიდან გამოსული ფესვის ღივი მალე კვდება და მის ნაცვლად თანაბარი სიმსხოს, დამატებითი ფესვები ვითარდება. ასე წარმოქმნილი ფესვი ძალიან ჰგავს სამხატვრო ფუნჯს, რის გამოც მას ფუნჯა ფესვი უწოდეს. ფუნჯა ფესვი აქვთ ერთლებნიანებს, მაგალითად მარცვლოვნებს: სიმინდი, ხორბალი, ქერი და ა.შ.

→ ძაფნაირი ფესვი ძაფივით წვრილი და დატოტვილი ფესვია, უვითარდება ხანმოკლე სიცოცხლის მქონე მცენარეებს _ ეფემერებს, რომლებიც მხოლოდ 2,5 თვეს ცოცხლობენ და გაზაფხულზე ყველა მცენარეზე ადრე აღმოცენდებიან (ჟუნჟრუკო).

ღეროსგან ფესვი შემდეგი მორფოლოგიური ნიშნებით განსხვავდება: იგი რედუცირებულ ფოთლებსაც კი არ ივითარებს (გამონაკლის მცენარეებს თუ არ მივიღებთ მხედველობაში), ფესვზე არც კვირტებია, ხოლო მისი წვერი შალითით არის დაფარული.

ფესვის განვითარების სიმძლავრე ნიადაგში ძალიან დიდია. ფესვების მიერ დაკავებული სივრცე მრავალჯერ აღემატება ვარჯის მიერ ჰაერში დაკავებულ სივრცეს.

არიან მცენარეები, რომელთაც მეტად ღრმა ფესვთა სისტემა უვითარდებათ; ცერცვეკალა, რომელიც გვალვიანი ველებისა და უდაბნოების ბინადარია და მიწისზედა ნაწილები 50 სმ სიმაღლეზე უვითარდება – მსუბუქ ნიადაგებში, ფესვებს 20 მ სიღრმეზე ივითარებს.

აბზინდა, რომელიც 60-120 სმ სიმაღლის იზრდება, ფესვებს 3,5 სმ სიღრმეზე ივითარებს. კომბოსტოს ფესვი სიღრმით 1,5 მ-ზე ჩადის, განზე კი 1-1,2 მ დიამეტრის მანძილზე ვრცელდება. ბალახების ფესვების მასა ხშირად იმდენია, რამდენიც მიწისზედა, ან მასზე მეტი.

საინტერესოა ვიცოდეთ, თუ რას უდრის ფესვის შემწოვი ზედაპირი. მაგალითად, ხორბლის ყველა ფესვის ზედაპირი უდრის 4,16 მ2-ს, აქედან შემწოვ ზედაპირზე მხოლოდ 1მ2 მოდის. საქმე იმაშია, რომ ფესვი მთელ თავის სიღრმეზე კი არ იწოვს ხსნარებს, არამედ მხოლოდ შემწოვ ზონაში.

ფესვის შემწოვი ანუ ბეწვებიანი ზონა. ფესვის ამ ნაწილში მფარავ ქსოვილს – კანის უჯრედებს გამონაზარდი ბეწვები აქვთ. შემწოვი ზონა რამოდენიმე მილიმეტრით ან სანტიმეტრით განისაზღვრება.

ფესვის ბეწვები, ოსმოსური წნევისა და უჯრედის შემწოვი ძალის გავლენით, ნიადაგიდან წყალხსნარს იწოვენ და ამით მცენარეს ამარაგებენ. ბალახოვანი მცენარეების ფესვის ბეწვები უფრო გრძელია, ვიდრე ხეების.

ფესვის აბსოლუტური სიღრმის გარდა, არჩევენ ფესვის სამუშაო სიღრმეს, ე.ი. სიღრმეს, სანამდეც აღწევს ნიადაგში ფესვების უმეტესი ნაწილი.

ფესვთა სისტემის სიმძლავრე და ზრდა დამოკიდებულია გარემო პირობებზე და მცენარის მემკვიდრულ ბუნებაზე. გარემო პირობებიდან დიდი მნიშვნელობა აქვს ნიადაგის ფიზიკურ-ქიმიურ თვისებებს, სიმკვრივეს, სიფხვიერეს, ნიადაგის მექანიკურ შემადგენლობას, ტენითა და საკვებით უზრუნველყოფას, სითბოს და სხვა.

ზრდის დროს ფესვი იქით უფრო ისწრაფვის და ინტენსიურად იზრდება, საითაც მისთვის შესაფერისი ოპტიმალური პირობებია.

ფესვის ზრდის სიმძლავრეზე მემკვიდრულ ბუნებასაც დიდი მნიშვნელობა აქვს, თუმცა მემკვიდრული სუსტი ფესვი გარემო პირობების ხელოვნური გაუმჯობესებით შეიძლება მძლავრ ფესვად გარდაიქმნას.

ზრდის ხასიათის, ნიადაგში მისი სიღრმის და ჰორიზონტალურად ზრდის ინტენსივობის მიხედვით, ფესვის სისტემის ტიპები სქემატურად შეგვიძლია სამ ძირითად ტიპს მივაკუთვნოთ:

1. ღრმად მზარდი ფესვი, როდესაც მთავარი და გვერდითი ფესვები ნიადაგში სიღრმით იზრდება;

2. ჰორიზონტალურად მზარდი ფესვი. ასეთ შემთხვევაში, მთავარი ფესვი კვდება, გვერდითი და დამატებითი ფესვები კი ჰორიზონტალურად იზრდება;

3. შუალედური ტიპის ფესვი_ უფრო მიზანშეწონილი და ხელსაყრელი, რადგან ის იჭერს ნიადაგის დიდ მოცულობას და უკეთ იყენებს მას.

ფესვის ზონები

როგორც აგებულებით, ისე ფუნქციის შესრულებითაც ფესვი მთელ სიგრძეზე განსხვავებული ზონებისგან შედგება. როგორც მთავარი, ისე ყველა დანარჩენი ფესვების წვერი მკვრივი აგებულების ქსოვილით _ ფარით ანუ შალითით არის დაფარული.

ფარი (შალითა) ფესვის პირველ ზონას შეადგენს. ფარი სათითესავით არის წამოცმული მეორე ზონაზე, რომელსაც ჩანასახოვანი ზონა ეწოდება.

აქ პირველადი წარმომშობი ქსოვილია _ პირველადი მერისტემა. მისი ნაზი, ახალგაზრდა უჯრედები სიცოცხლის მანძილზე ინარჩუნებენ გაყოფის უნარს – იყოფიან, მრავლდებიან და დასაწყისს აძლევენ ფესვის ყველა ქსოვილს. სწორედ აქედან ეძლევა დასაწყისი ფესვის ზრდას. ამიტომაა, რომ ფესვი წვერით იზრდება და ყველაზე ნორჩი და ახალგაზრდა ნაწილები წვეროში აქვს.

ზრდის ზონა

მერისტემის მიერ ახლადწარმოქმნილი უჯრედების დაჭიმვა_ ზრდა ფესვის ამ ნაწილში ხდება. ამიტომ, ფესვის ზრდა ყველაზე მეტად აქ შეინიშნება.

ამაში ადვილად დავრწმუნდებით, თუ ფესვის ღივს ტუშით თანაბარ ნაწილებად დავყოფთ. რამდენიმე ხნის შემდეგ დანაყოფები ყველაზე მეტად ჩანასახოვანი ზონის ზემოთ დაგრძელდება, რაც ამ ნაწილის ზრდაზე მიგვითითებს.

ფესვის სახეცვლილებანი

• კოჟრებიანი ფესვი

პარკოსანი მცენარის ფესვებზე სახლდებიან ე. წ. კოჟრის ბაქტერიები. ისინი ჯერ პარაზიტულ ცხოვრებას ეწევიან, შემდეგ ამგვარ ცხოვრებას თავს ანებებენ და იწყებენ ატმოსფეროდან თავისუფალი აზოტის შეთვისებას, რომლითაც ამარაგებენ პარკოსან მცენარეებსაც.

ბაქტერიების ცხოველქმედების შედეგად, ფესვებზე შემსხვილებები ჩნდება, რასაც კოჟრებს უწოდებენ. ამრიგად, კოჟრებიანი ფეხი სიმბიოზური ფესვია, სადაც კოჟრის ბაქტერია და პარკოსანი მცენარე თანაცხოვრობს.

კოჟრის ბაქტერიების დახმარებით პარკოსნები აზოტით უხვად მარაგდებიან, რის გამოც ისინი ცილებით მდიდარნი არიან. ცილების დიდი რაოდენობის შემცველობის გამო, პარკოსნები ძვირფასი სასურსათო და საკვები კულტურებია და ცხოველთა კვებაში პირველხარისხოვანი მნიშვნელობა აქვს.

დიდია პარკოსნების აგროტექნიკური მნიშვნელობაც, რადგან ისინი ნიადაგში საკმაო რაოდენობით ტოვებენ აზოტს, რითაც ამაღლებენ ნიადაგის ნაყოფიერებას და საუკეთესო წინამორბედებს წარმოადგენენ ყველა კულტურისთვის.

• მიკორიზა (სოკოფესვა)

მიკორიზა (სოკოფესვა) სახეცვლილი სიმბიოზური ფესვია. ის უვითარდება ისეთ მწვანე მცენარეებს, რომელთაც ფესვებზე შემწოვი ბუსუსები არა აქვთ და ამიტომ, ნიადაგიდან წყლის შეწოვა უძნელდებათ.

მიკორიზა (სოკოფესვა) აქვთ: მკვრივბუჩქოვან მარცვლოვან ბალახებს, წიწვიანებს, მუხას და სხვა.

როდესაც სოკო დასახლდება მწვანე მცენარის ფესვებზე, სოკოს ჰიფებად_ძაფებად დატოტვილი სხეული, მთელი ზედაპირით იწოვს ნიადაგიდან წყალხსნარს და აწოდებს მწვანე მცენარეს.

მწვანე მცენარე მიწოდებულ წყალს გზავნის ფოთლებში, სადაც ხდება ფოტოსინთეზი და წამოქმნილ ორგანულ ნაერთებს იყენებს თვითონ და ასარგებლებს სოკოსაც. ასე მყარდება სიმბიოზი უქლოროფილო სოკოსა და ქლოროფილიან, მწვანე მცენარეს შორის.

• მკვებავი ანუ საკვებ ნივთიერებათა დამგროვებელი ფესვი

მკვებავი ფესვები აქვს: ჭარხალს, სტაფილოს, თალგამურას და სხვა ორწლიან მცენარეებს.

სიცოცხლის პირველ წელს ორწლიანი მცენარეები ფესვს იმსხვილებენ, სადაც სამარაგო ნივთიერებებს აგროვებენ, მეორე გაზაფხულზე საყვავილე ღერო ადრე ვითარდება ფესვში დაგროვილი საკვები მარაგის ხარჯზე. საყვავილე ღერო ყვავილობს და თესლსა და ნაყოფს იძლევა.

• პარაზიტული ფესვი

პარაზიტული ფესვი საწოვრად ან ჰაუსტორიუმადაა გადაქცეული. იგი უვითარდება პარაზიტ მცენარეებს, ე.ი. ისეთებს, რომლებსაც დაუკარგავთ ფოთოლიც, ქლოროფილიც და ფოტოსინთეზის უნარიც.

ამიტომ, საკვებად ისინი მზა ორგანულ ნივთიერებებს ითხოვენ, რომელთაც სხვა მცენარეებიდან იღებენ.

პარაზიტი მცენარე ემაგრება მწვანე მცენარეს, თავის სახეცვლილ ფესვებს _ საწოვრებს ათავსებს მწვანე მცენარის ლაფანში და საცრიანი მილებიდან იწოვს ორგანულ საკვებს.

არსებობენ ღეროზე მოპარაზიტე (აბრეშუმა) და ფესვზე მოპარაზიტე მცენარეები (კელაპტარა). პარაზიტული ფესვი აქვს ფითრსაც. ზამთარში ის ხშირად გვხვდება ფოთლებგაძარცვულ ხეებზე, მწვანე ბუჩქების სახით.

მისამაგრებელი ფესვი ახასიათებს ხვიარა ღეროს მქონე მარადმწვანე მცენარეს _ სუროს. სუროს წვრილი ღერო აქვს, რომელსაც სწორად დგომა არ შეუძლია. ამიტომ, სხვა მცენარეს ან საგანს ემაგრება. ხეზე დაყრდნობის სიმტკიცისთვის მას გამოუმუშავდა მისამაგრებელი ფესვები, რომლებიც კვებას არ ემსახურება. ნიადაგიდან საკვები ხსნარის შეწოვისთვის სუროს ჩვეულებრივი ფესვები აქვს ნიადაგში.

ავტორი: ილია მჭედლიძე, სმმ დოქტორი

წყარო: აგროკავკასია