ჩა­ის მცე­ნა­რის გამ­რავ­ლე­ბის, გა­შე­ნე­ბი­სა და მოვ­ლა-მოყ­ვა­ნის ტექ­ნო­ლო­გია

 

ჩა­ის მცე­ნა­რე მრავლ­დე­ბა თეს­ლით და ვე­გე­ტა­ტი­ურ­ად (კალ­მე­ბის და­ფეს­ვი­ან­ებ­ით და გა­დაწ­ვე­ნით). გამ­რავ­ლე­ბის ამ ორ წესს აქვს თა­ვი­სი და­დე­ბი­თი და უარ­ყო­ფი­თი მხა­რე­ე­ბი.

ჩა­ის მცე­ნა­რის თეს­ლით გამ­რავ­ლე­ბის და­დე­ბი­თი მხა­რე­ებ­ია: თეს­ლნერ­გი გა­რე­მოს არ­ახ­ელ­საყ­რელ პი­რო­ბებს უკ­ეთ ეგ­უ­ე­ბა, ვიდ­რე ვე­გე­ტა­ცი­ურ­ად გამ­რავ­ლე­ბით მი­ღე­ბუ­ლი მცე­ნა­რე, შრო­მის ნაკ­ლე­ბი ხარ­ჯი და სარ­გა­ვი მა­სა­ლის სი­ია­ფე. დე­და მცე­ნა­რის მავნებელ-დაავადებათა შემ­დგომ თა­ობ­ა­ზე გა­და­ცე­მის სა­შიშ­რო­ე­ბა ნაკ­ლე­ბია.

თეს­ლით გამ­რავ­ლე­ბის უარ­ყო­ფი­თი მხა­რეა თეს­ლნერ­გე­ბის არ­ა­ერ­თგვა­როვ­ნე­ბა და პლან­ტა­ცი­ის სიჭ­რე­ლე. ნერ­გე­ბის ნე­ლი ტემ­პით ზრდა და ყვა­ვი­ლო­ბი­სა­კენ მიდ­რე­კი­ლე­ბა.

ვე­გე­ტა­ცი­უ­რი გამ­რავ­ლე­ბის და­დე­ბი­თი მხა­რე­ებ­ია: ერ­თგვა­რო­ვა­ნი შედ­გე­ნი­ლო­ბის პლან­ტა­ცი­ის მი­ღე­ბა, მოვ­ლი­თ სა­მუ­შა­ო­თა მე­ქა­ნი­ზა­ცი­ის სი­ად­ვი­ლე, სა­ინ­ტე­რე­სო ფორ­მე­ბის შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბა.

ვე­გე­ტა­ტი­უ­რი გამ­რავ­ლე­ბის უარ­ყო­ფი­თი მხა­რე­ებ­ია: აგ­რო­ტექ­ნი­კის სირ­თუ­ლე, ახ­ა­ლი თა­ობ­ის­ად­მი მავნებელ-დაავადებათა გა­და­ცე­მის სა­შიშ­რო­ე­ბა.

ჩა­ის პლან­ტა­ცი­ის თეს­ლით გა­შე­ნე­ბი­სას მიმართავენ ორ ხერხს:

  1. რო­დე­საც სარ­გა­ვი მა­სა­ლა გა­მო­ყავთ სპე­ცი­ალ­ურ სა­ნერ­გე­ში თეს­ლის თეს­ვი­სა და მიღებული ნა­თე­სა­რე­ბის გაზრ­­­დის გზით;
  2. რო­დე­საც პლან­ტა­ცი­ებს აშ­ენ­ებ­ენ წი­ნას­წარ, სა­თა­ნა­დოდ მომ­ზა­დე­ბულ ნაკ­ვე­თებ­ზე, თეს­ლის უშ­უ­ალ­ოდ მუდ­­­მივ ად­გილ­ზე ჩათეს­ვით.

იმ­ის­ათ­ვის, რომ მი­ვი­ღოთ მა­ღალ­მო­სავ­ლი­ა­ნი, სრულ­ფა­სო­ვა­ნი ჩა­ის ფოთლის საკრეფი პლან­ტა­ცი­ე­ბი, სა­ჭი­როა გვქონ­დეს მა­ღალ­ხა­რის­ხო­ვა­ნი ელ­იტ­უ­რი ჩა­ის თეს­ლი (ელ­ი­ტა-ჯი­ში­სათ­ვის სა­უკ­ეთ­ე­სო). ას­ე­თი თეს­ლის მი­ღე­ბა კი შე­საძ­ლე­ბე­ლია მხო­ლოდ ამ მიზ­ნით სპე­ცი­ალ­ურ­ად გა­შე­ნე­ბულ სა­თეს­ლე პლან­ტა­ცი­ებ­იდ­ან. თესლს პირ­ველ რიგ­ში, სე­ლექ­ცი­უ­რი ჩა­ის სა­თეს­ლე და სა­ფოთ­ლე პლან­ტა­ცი­ებ­ში ამ­ზა­დე­ბენ.

ჩა­ის სა­თეს­ლე პლან­ტა­ცი­ებ­ის გა­სა­შე­ნებ­ლად უმ­ჯო­ბე­სია ქა­რი­სა­გან და­ცუ­ლი ჩრდი­ლო-და­სავ­ლე­თი და და­სავ­ლე­თი ექს­პო­ზი­ცი­ის, მცი­რედ და­ქა­ნე­ბუ­ლი ად­გი­ლე­ბი. და­გეგ­მვის დროს მან­ძი­ლი მწკრი­ვებს შო­რის – 3, ხო­ლო მცე­ნა­რე­თა შო­რის მწკრივ­ში 1 მეტ­რი უნ­და იყ­ოს. თეს­ვა უმ­ჯო­ბე­სია გა­ზაფ­ხულ­ზე, ბუ­დობ­რი­ვი წე­სით. თეს­ლის აღება-დამ­ზა­დე­ბა შე­იძ­ლე­ბა ექვ­სი და მე­ტი წლის პლან­ტა­ცი­ებ­იდან. პირ­ველ რიგ­ში, კრე­ფის დაწ­ყე­ბი­სას ყვე­ლა ჩა­მოც­ვე­ნი­ლი, გა­ნუ­ვი­თა­რე­ბე­ლი და ცა­რი­ე­ლი თეს­ლი­სა­გან ფარ­თო­ბი უნ­და გან­თა­ვი­სუფლ­დეს და შემ­დგომ შე­იძ­ლე­ბა თეს­ლის დამ­ზა­დე­ბა.

ჩა­ის თეს­ლი მწიფ­დე­ბა გა­ნა­ყო­ფი­ერ­ებ­იდ­ან ერ­თი წლის შემ­დეგ და ეს პე­რი­ო­დი ორ თვეს გრძელ­დე­ბა, შე­სა­ბა­მი­სად, თეს­ლის დამ­ზა­დე­ბაც სხვა­დას­ხვა დროს ხდე­ბა. ჩი­ნუ­რი ჩა­ის თეს­ლის და­სამ­ზა­დებ­ლად სა­უკ­ეთ­ე­სო დროა: პირ­ვე­ლი კრე­ფი­სათ­ვის 15 ოქ­ტომ­ბრი­დან 1 ნო­ემ­ბრამ­დე, მე­ო­რე კრე­ფა კი იწ­ყე­ბა 1 ნო­ემ­ბრი­დან 20 ნო­ემ­ბრამ­დე. ჩა­ის თეს­ლის შეგ­რო­ვე­ბის სა­უკ­ეთ­ე­სო ხერ­ხია კრე­ფა ბუჩ­ქე­ბი­დან.

ჩა­ის თეს­ლით გამ­რავ­ლე­ბა გავრ­ცე­ლე­ბუ­ლი მე­თო­დია. იგი იძ­ლე­ვა სა­შუ­ალ­ებ­ას, მოკ­ლე დრო­ში მი­ღე­ბუ­ლი იქ­ნას დი­დი რა­ოდ­ენ­ობ­ით ჩა­ის ნა­თე­სა­რე­ბი, არ მო­ით­ხოვს რთულ აგ­რო­ტექ­ნი­კურ ღო­ნის­ძი­ებ­ებს.

თეს­ლით გამ­რავ­ლე­ბას აქვს ნაკ­ლო­ვა­ნი მხა­რე­ებ­იც: თეს­ლი­დან აღ­მო­ცე­ნე­ბუ­ლი ჩაი და­თიშ­ვის გა­მო არ­ა­ერ­თგვა­რო­ვა­ნია, მცე­ნა­რე ნე­ლა იზრ­დე­ბა და მე­ტი მიდ­რე­კი­ლე­ბა აქვს გე­ნე­რა­ცი­უ­ლი განვითარებისაკენ.

თეს­ლით გამ­რავ­ლე­ბუ­ლი პლან­ტა­ცია არაერთგვა­რო­ვა­ნია და დუ­ყე­ბით თა­ნაბ­რად შე­მოს­ვლა არ ხდე­ბა, არც მი­ღე­ბული პრო­დუქ­ცი­ის ხა­რის­ხია ერთნაირი. შე­და­რე­ბით გა­თა­­ნაბ­რე­ბუ­ლი მა­სა­ლა შე­იძ­ლე­ბა მი­ვი­ღოთ მცე­ნა­რე­თა გა­მოზრ­დით სა­ნერ­გე­ში, სა­დაც მორ­ფო­ლო­გი­უ­რი და სხვა ნი­შან-თვი­სე­ბე­ბის მი­ხედ­ვით არ­ჩე­ვენ თეს­ლნერ­გებს, თუმ­ცა ამ დრო­საც ძნე­ლია, წი­ნას­წარ გან­ვსაზ­ღვროთ მა­თი გვალ­ვა და ყინ­ვა­გამ­ძლე­ო­ბა, პრო­დუქ­ტი­ულ­ო­ბა და სხვა.

ჩა­ის თეს­ლის დამზადება და შე­ნახ­ვა. ჩა­ის სა­თეს­ლე პლან­ტა­ცი­იდ­ან თეს­ლის კრე­ფა იწ­ყე­ბა გაშენებიდან მე­ხუ­თე-მე­ექვ­სე წელს. პირ­ველ რიგ­ში თეს­ლი მწიფ­დე­ბა სამ­ხრეთ და აღ­მო­სავ­ლეთის ექსპოზიციის ფერ­დო­ბებ­ზე. კრე­ფა იწ­ყე­ბა 15 ოქ­ტომ­ბრი­დან და გრძელდება დე­კემ­ბრის შუა რიც­ხვებ­ამდე. მცენარის თეს­ლი საკ­რე­ფად მზად არ­ის მა­შინ, რო­დე­საც ბუჩ­ქზე ნა­ყო­ფის კო­ლო­ფე­ბის 2-3% დამ­სკ­და­რია. შეგ­რო­ვილ თესლს ყრი­ან ტომ­რებ­ში ან ყუ­თებ­ში, უკ­ე­თ­ებ­ენ სა­თა­ნა­დო ეტ­იკ­ეტ­ებს, კრე­ფის ად­გი­ლის, დრო­ი­სა და ჯი­შის აღ­ნიშ­ვნით და გა­და­აქვთ ფარ­დუ­ლებ­ში გა­საშ­რო­ბათ. გაწ­მენ­დილ­სა და ჩრდილ­ში გამ­შრალ თესლს, რომ­ლის ტე­ნი­ან­ო­ბა 25-35% ფარ­გლებ­ში უნ­და იყ­ოს, ატა­რებენ დამხარისხებელ ბარაბანში და 12 მმ-იან საცრებში. თეს­­ლი, რომ­ლის დი­ამ­ეტ­რი 12 მმ-ზე ნაკ­ლე­ბია, და­სა­თე­სად არ იყენებენ.

ჩა­ის თეს­ლი სა­ჭი­რო­ებს აღ­ებ­ის შემ­დგომ სტრატიფი­კა­ციის ანუ დამ­წი­ფე­ბის პე­რი­ოდს. ეს დრო მან უნ­და გა­ი­არ­ოს ან შე­მოდ­გო­მა­ზე მუდ­მივ ად­გილ­ზე თეს­ვი­სას, ან სა­თა­ნა­დო პი­რო­ბებ­ში შე­ნახ­ვი­სას.

ჩა­ის თეს­ლი აღ­მო­ცე­ნე­ბის შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბის ხან­მოკ­ლე (7-8 თვე) უნ­არ­ით ხა­სი­ათ­დე­ბა. იმ შემ­თხვე­ვა­ში, თუ თეს­ვა გათ­ვა­­ლის­წი­ნე­ბუ­ლია შე­მოდ­გო­მა-ზამ­თრის პე­რი­ოდ­ში, თე­ს­ლს ტომ­რე­ბით ან ყუ­თე­ბით დრო­ებ­ით ინ­ახ­ავ­ენ და­ხუ­რულ შე­ნო­ბა­ში, სა­დაც ტერ­მპე­რა­ტუ­რა უნ­და იყ­ოს 2-10 გრა­­დუ­სის ფარ­გლებ­ში. თუ პლან­ტა­ცი­ის გა­შე­ნე­ბა თეს­ლის თეს­ვით გან­პი­რო­ბე­ბუ­ლია გა­ზაფ­ხულ­ზე, მა­შინ თეს­ლი სა­ჭი­რო­ებს ხან­გრძლივ შე­ნახ­ვას სპე­ცი­ალ­ურ ტრან­შე­ებ­ში.

ვე­გე­ტა­­­რი გამ­რავ­ლე­ბის ხერ­ხე­ბი. სა­ქარ­თვე­ლო­ში ჩა­ის მცე­ნა­რის ვე­გე­ტა­ტი­უ­რი გამ­რავ­ლე­ბის ხერ­ხე­ბის გა­მოც­და ჩა­ის კულ­ტუ­რის და­ნერ­გვას­თან ერ­თად და­იწ­ყო. ჩა­ის ამ­რავ­ლე­ბენ გე­ნე­რა­ცი­ულ­ად (თეს­ლით) და ვე­გე­ტა­ტი­ურ­ად (კალ­მე­ბით, გა­დაწ­ვე­ნით და სხვა). გამ­რავ­ლე­ბის ყო­ველ ხერხს აქვს როგორც დადებითი ისე უარყოფითი მხა­რე.

პირ­ვე­ლი მეც­ნი­ერ­ულ­ად გა­მარ­თუ­ლი ცდე­ბი ჩა­ის მცე­ნა­რის ვე­გე­ტა­ტი­უ­რი გამ­რავ­ლე­ბის სა­კით­ხებ­ზე, ჩა­ატ­ა­რა აკ­ად. ტ. კვა­რაც­ხე­ლი­ამ. ჩა­ის მცე­ნა­რის ვე­გე­ტა­ტი­უ­რი გამ­რავ­­ლე­ბის, კერ­ძოდ და­კალ­მე­ბის სა­კით­ხებს სხვა­დას­ხვა დროს სწავ­ლობ­დნენ ქ. ბახ­ტა­ძე, შ. ზალ­დას­ტა­ნიშ­ვი­ლი, მ. კო­­­ლე­­ლიშ­ვი­ლი, ს. ფირ­ცხა­ლა­იშ­ვი­ლი, ვ. კუ­ტუ­ბი­ძე და სხ­ვები.

:ჩა­ის მცე­ნა­რის ვე­გე­ტა­ტი­უ­რი გამ­რავ­ლე­ბის ხერ­ხე­ბი­დან ყვე­ლა­ზე სრუ­ლ­­­ყო­ფი­ლად და­მუ­შა­ვე­ბუ­ლი და პრაქ­ტი­კუ­ლი მნიშ­ვნე­ლო­ბა აქვს კალ­მით გამ­რავ­ლე­ბას. კა­ლა­მი ჩა­ის ბუჩ­ქის ტო­ტის, ყლორ­ტისა და ფეს­ვის ამ­ონ­აყ­რისგან მოჭ­რი­ლი ნა­წი­ლია, რო­მელ­საც რგა­ვენ გრუნ­ტში და­სა­ფეს­ვი­ან­ებ­ლად და და­მო­უკ­იდ­ებ­ელი მცე­ნა­რის მი­სა­ღე­ბად.

კალ­მის და­ფეს­ვი­ან­ებ­ის ხა­რის­ხი შე­იძ­ლე­ბა იყ­ოს სხვა­დას­­ხვა, რაც და­მო­კი­დე­ბუ­ლია კალ­მე­ბის დიამეტრზე, სიგრ­­­­ძე­ზე და იმ ტო­ტე­ბის ხნო­ვა­ნე­ბა­ზე, სა­იდ­ან­აც აღ­ებ­ულ­ია ის­ი­­ნი.

სა­უკ­ეთ­ე­სო კალ­მებს ვღე­ბუ­ლობთ ახ­ალ­გაზრ­და ყლორ­ტე­ბი­დან, რომ­ლებ­საც 2-3 ფო­თო­ლი და კვირ­ტი აქვს. გა­რე­მო ფაქ­ტო­რე­ბი­დან კალ­მე­ბის და­ფეს­ვი­ან­ებ­ა­ზე დიდ გავ­ლე­ნას ახ­დენს ნი­ად­აგ­ობ­რი­ვი პი­რო­ბე­ბი. სა­უკ­ეთ­ე­სო ხა­რის­ხის კალ­მე­ბიც კი, თუ ის­ი­ნი შეუფერებელ ნი­ად­აგ­ში და­ირ­­­გვე­ბა, სასურველ შე­დეგს ვერ მოგვ­ცემს.

მცე­ნა­რის მემ­კვიდ­რუ­ლი ნიშ­ან-თვისებების შე­სა­ნარ­ჩუ­ნებ­ლად და სარ­გა­ვი მა­სა­ლის დაჩ­ქა­რე­ბუ­ლი წესით მი­ღე­ბი­სათ­ვის დიდ მნიშ­ვნე­ლო­ბას ან­იჭ­ებ­ენ ვე­გე­ტა­ტი­ურ გამ­რავ­ლე­ბას მწვა­ნე კალ­მე­ბის და­ფეს­ვი­ან­ებ­ით. სა­ამ­ის­ოდ სა­ქარ­თვე­ლო­ში შექ­მნი­ლია სპე­ცი­ალ­უ­რი სა­ნერ­გე­ე­ბი. ნისლ­წარ­მომ­ქმნელ და­ნად­გა­რებ­ში ჩა­ის მწვა­ნე კალ­მე­ბის და­ფეს­ვი­ან­ებ­ამ 96-100 პრო­ცენტს მი­აღ­წია. სტან­დარ­ტუ­ლი ნერ­გე­ბის გა­მო­სავ­ლი­ან­ო­ბამ 80-85 პრო­ცენტს. 1-1,5 წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში შე­საძ­ლე­ბე­ლი გახ­და პო­ლი­ეთ­ილ­ენ­ის პარკებში სტან­­­დარ­ტუ­ლი ნერ­გე­ბის მი­წის კო­მით გა­მოყ­ვა­ნა, რო­მელ­თა მუდ­მივ ად­გილ­ზე გა­დარ­გვის შემ­თხვე­ვა­ში გა­ხა­რე­ბა 100% უახ­ლოვ­დე­ბა,  რაც გა­მო­რიც­ხავს ას­ე­თი პლან­ტა­ცი­ებ­ის მეჩ­ხე­რი­ან­ო­ბას.

:  ვე­გე­ტა­ტი­უ­რი გამ­რავ­ლე­ბის ხერ­ხე­ბი­დან ყვე­ლა­ზე იო­ლი და მი­საწვ­დო­მია გა­დაწ­ვე­ნით გამ­რავ­ლე­ბა. ეს მე­თო­დე­ბია: მი­წის უბ­რა­ლო შე­მოყ­რა, უბ­რა­ლო გა­დაწ­ვე­ნა, ჰო­რი­ზონ­ტა­ლუ­რი ან რა­დი­ალ­უ­რი გა­დაწ­ვე­ნა და სხვა

:  ვე­გე­ტა­ცი­ის დაწ­ყე­ბი­სას ჩა­ის ბუჩქს გა­დაჭ­რი­ან 3-4 სმ-ის სი­მაღ­ლე­ზე ნი­ად­აგ­ის ზე­და­პი­რი­დან. რო­დე­საც ამ­ონ­აყ­ა­რი ყლორ­­ტე­ბი მი­აღ­წევს 15-20 სმ სი­მაღ­ლეს, მათ შე­მო­აყ­რი­ან სტ­რუქ­­­­ტუ­რულ, ნა­ყო­ფი­ერ, ფხვი­ერ, ტე­ნი­ან მი­წას.

ყლორ­ტებს ზრდას­თან ერ­თად შემოაყ­რი­ან ნი­ად­აგს. ასე იმ­ე­ორ­ებ­ენ 2-3-ჯერ, ვიდ­რე შე­მოყ­რი­ლი კო­ნუ­სის სი­მაღ­ლე 30-40, ფუ­ძის დი­ამ­ეტ­რი კი 50-60 სმ-ს არ მი­აღ­წევს. სა­მი თვის შემ­დეგ მი­წა­შე­მოყ­რილ ყლორ­ტებს უღ­ვივ­დე­ბათ ფე­ს­ვ­­თა სის­ტე­მა.

შე­მოდ­გო­მა­ზე და­ფეს­ვი­ან­ებ­ულ ყლორ­ტებს ირ­გვლივ მი­წას აც­ლი­ან, ყლორ­ტებს დე­და­ბუჩქს აც­ილ­ებ­ენ, მი­ღე­ბულ მცე­­ნა­რე­ები უკ­ეთ­ე­სი და­ფეს­ვი­ან­ებ­ის მიზ­ნით გადააქვთ და რგა­ვენ სა­ნერ­გე­ებ­ში.

  :  ყლორ­ტე­ბი უკ­ეთ­ეს­ად ფეს­ვი­ან­დე­ბა, რო­დე­საც ბუჩ­ქი­დან რკა­ლი­სე­ბუ­რად გა­და­ღუ­ნა­ვენ და ნი­ად­აგ­ში ამ­აგ­რე­ბენ. სა­ამ­ის­ოდ ყლორ­ტი უნ­და იყ­ოს 50-60 სმ-ის სიგრ­ძი­ს, რა­საც იგი ერთ სა­ვე­გე­ტა­ციო პე­რი­ოდში აღ­წევს.

შე­მოდ­გო­მა­ზე ყო­ვე­ლი გა­დაწ­ვე­ნი­ლი ტო­ტი მრა­ვალ და­ფეს­ვი­ან­ებ­ულ ახ­ალ ყლორტს გვაძ­ლევს, მათ აშ­ორ­ებ­ენ დე­­­­და ტო­ტის ფუ­ძეს­თან და რგა­ვენ მუდ­მივ ად­გი­ლას.

გამ­რავ­ლე­ბის ეს ხერ­ხი მე­ტად ხელ­საყ­რე­ლია ჩა­ის პლან­­­­­ტაციებში მეჩხერიანობის აღმოფხვრის მიზნით, შპა­ლერების შესავსებად.

რეზო ჯაბნიძე,

სსმმ აკადემიის აკადემიკოსი

წყარო: ჟურნალი აგრარული საქართველო

კომენტარის დატოვება

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  შეცვლა )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  შეცვლა )

Connecting to %s